EU-Mercosur-Vrijhandelsakkoord

Het vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en Mercosur is een ondertekend maar nog niet geratificeerd vrijhandelsakkoord waarover de Europese Unie en het Zuid-Amerikaanse handelsblok Mercosur in 2019 in principe overeenstemming bereikten.^[1] De geplande overeenkomst werd op 28 juni 2019 aangekondigd tijdens de G20-top in Osaka in 2019, na twintig jaar onderhandelingen.^[1][2] Na ratificatie zullen zowel de EU als Mercosur de invoerrechten op 91-92% van de export geleidelijk verlagen over een periode van 15 jaar en de invoerquota voor diverse producten verhogen.^[3]

Wanneer het geratificeerd is, zal het de grootste handelsovereenkomst zijn (gemeten naar het aantal betrokken burgers) voor zowel de EU (449 miljoen inwoners) als voor Mercosur (260 miljoen inwoners).^[2] Het handelsakkoord maakt deel uit van een bredere associatieovereenkomst tussen de twee blokken, die naast handel ook samenwerking en politieke dialoog omvat. De onderhandelingen over deze twee onderdelen werden op 18 juni 2020 afgesloten.^[4]

Voorstanders zeggen dat de overeenkomst de handel zal diversifiëren en de afhankelijkheid van de EU van China en de Verenigde Staten zal verminderen (waardoor ook de impact afneemt van de importheffingen van de regering-Trump II).^[3] Voorstanders in de EU merken ook op dat de overeenkomst de export van industriële goederen (waaronder auto's) en landbouwproducten, zoals kaas en wijn, zal stimuleren.^[5] Critici, met name sommigen in de Europese landbouwsector, verzetten zich tegen meer vrijhandel in de landbouwsector en pleiten voor protectionisme voor Europese boeren.^[3][6][7][8] Binnen de EU hebben Frankrijk, Italië, Hongarije en Polen zich het meest tegen de overeenkomst verzet,^[3] terwijl Duitsland, Spanje en de Scandinavische landen er heel positief tegenover stonden.^[9] Om de zorgen van protectionistische boeren weg te nemen, heeft de Europese Commissie aangekondigd dat zij een noodfonds zal uitbreiden voor Europese boeren die getroffen zijn door marktverstoringen en juridische instrumenten zal invoeren waarmee boeren de overeenkomst kunnen opschorten als zij kunnen bewijzen dat de overeenkomst hen schade berokkent.^[5]

Op 6 december 2024 werd een akkoord over de vrijhandelsovereenkomst aangekondigd; de stemming werd echter uitgesteld tot begin 2026 op verzoek van Italië, dat meer tijd nodig had om zijn boeren gerust te stellen.^[10] Op 9 januari 2026 gaf een gekwalificeerde meerderheid van de EU-lidstaten in de Raad groen licht voor de overeenkomst met een stemming van 21 tegen 5, waarbij Oostenrijk, Frankrijk, Hongarije, Ierland en Polen tegen stemden en België zich onthield van stemmen.^[11] Binnen het Belgische parlement waren N-VA en Vooruit voor, CD&V, MR en Les Engagés waren tegen.^[12] Nederland stemde voor nadat eerder een motie was aangenomen (van VVD, CDA, D66, 50plus en JA21) die het kabinet opdracht gaf om in te stemmen.^[13]

Op 17 januari vond een ondertekeningsceremonie plaats in de Centrale Bank van Paraguay.^[14]

De overeenkomst moet nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de wetgevende organen van Mercosur.^[15] Dat parlement stemde er op 21 januari 2026 met een nipte meerderheid - 50% voor tegenover 48% tegen^[16] - om het verdrag eerst voor te leggen aan het Europees Hof voor een niet-bindende opinie, waarmee de definitieve goedkeuring werd uitgesteld.^[17] Namens Nederland stemde GroenLinks, PVV, BBB en SGP. Een verregaandere motie om het verdrag ook bindend te beoordelen haalde het niet en werd niet ondersteund door de Groenen.^[18] De motie werd de volgende dag gevolgd door een motie van wantrouwen tegen de gehele commissie vanwege diens handelen in het Mercosur dossier. De motie werd o.a. gesteund door de PVV, Vlaams Belang en Jessika van Leeuwen van de BBB. Dat leidde ertoe dat de EVP, waartoe voorzitter Ursula von der Leyen ook toe behoort, alle leden van BBB voor zes maanden een spreekverbod namens de partij oplegde.^[19]