Freccia (1930)

Ten artykuł dotyczy niszczyciela z II wojny światowej. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Freccia.

Freccia

„Freccia” przed 1938 rokiem
Klasa	niszczyciel
Typ	Dardo
Historia
Stocznia	Cantieri del Tirreno(inne języki) w Riva Trigoso(inne języki) (Sestri Levante)
Położenie stępki	20 lutego 1929
Wodowanie	3 sierpnia 1930
Regia Marina
Nazwa	Freccia
Wejście do służby	21 października 1931
Zatopiony	8 sierpnia 1943
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	1220 t standardowa 1992 t pełna
Długość	96 m
Szerokość	9,75 m
Zanurzenie	2,9–4,3 m
Napęd
2 turbiny parowe, 3 kotły, moc 44 000 KM, 2 śruby
Prędkość	38 węzłów (projektowa)
Zasięg	4600 Mm przy 12 w.
Uzbrojenie
• 1932: 4 działa 120 mm (2 x II) 2 działa plot. 40 mm (2 x I) 4 wkm plot. 13,2 mm (2 x II) 6 wt 533 mm (2 x III) • 1943: 4 działa 120 mm (2 x II) 2 działa plot. 37 mm (2 x I) 11 działek plot. 20 mm (3 x II, 5 x I) 3 wt 533 mm (1 x III); bg
Załoga	165 (początkowo)
Multimedia w Wikimedia Commons

Freccia – włoski niszczyciel typu Dardo (określanego też jako typ Frecchia) z okresu międzywojennego i II wojny światowej. Nosił znak burtowy: FR. Zbudowany w Sestri Levante we Włoszech, zwodowany w 1930 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1932 roku. Walczył na Morzu Śródziemnym. Został zatopiony 8 sierpnia 1943 roku w Genui przez lotnictwo.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1220 ton, a pełna około 2000 ton. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.

„Freccia” był jednym czterech włoskich niszczycieli typu Dardo, nazywanego w literaturze także od niego jako pierwszego zbudowanego okrętu typem Freccia^[1]. Zostały one zaprojektowane jako niszczyciele średniej wielkości, stanowiące rozwinięcie typu Turbine, dysponujące większą prędkością i zasięgiem pływania^[2]. Ich uzbrojenie stanowiły również cztery armaty kalibru 120 mm w podwójnych stanowiskach, ale nowszego modelu, o dłuższej lufie i większej donośności^[1]. Widoczną zmianą stało się zastosowanie jednego szerokiego komina zamiast dwóch, przez co stały się pierwszymi włoskimi niszczycielami o charakterystycznej dla późniejszych konstrukcji jednokominowej architekturze^[3].

„Freccia” został zamówiony razem z trzema pozostałymi okrętami typu w ramach programu na 1928/1929 rok^[1]. Okręt został zbudowany wraz z bliźniaczą „Saettą” w stoczni Cantieri del Tirreno(inne języki) w Riva Trigoso(inne języki) (część Sestri Levante, w prowincji Genua)^[4]. Stępkę pod jego budowę położono jako drugiego okrętu typu 20 lutego 1929 roku, lecz wodowany był jako pierwszy, 3 sierpnia 1930 roku^[1]. 20 października 1930 roku odbył próby prędkości, również jako pierwszy okręt typu^[5]. Cena kontraktowa okrętu wynosiła 13,6 mln lirów^[1]. Nazwa „Freccia” oznaczała: strzała, przy czym pozostałe niszczyciele otrzymały podobne znaczeniowo nazwy^[6]. Okręt otrzymał znak burtowy od skrótu nazwy: FR^[1]. Dewizą okrętu było: Deliberata di toccare il segno (pol. „Zdecydowany, by trafić w cel”)^[6][a].

 Osobny artykuł: Niszczyciele typu Dardo.

Niszczyciele typu Dardo miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym^[7]. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i umieszczeniem artylerii w dwóch dwudziałowych stanowiskach na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Freccia” i „Saetta” różniły się od drugiej pary okrętów sierpowato wygiętą dziobnicą zamiast prostej^[7]. Wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2200 ton^[8]. Długość całkowita „Freccia” i „Saetta” wynosiła 96 m, a na linii wodnej 94,15 m, natomiast szerokość wynosiła 9,75 m^[9]. Zanurzenie wynosiło 2,9 m przy wyporności standardowej i 4,3 m przy pełnej^[9].

Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów^[10]. Podczas wojny liczebność załogi rosła do ponad 210 osób^[10].

Okręty typu Dardo były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby^[9]. Kotły i turbiny były wyprodukowane przez stocznię budującą okręt^[9]. Projektowa moc wynosiła 44 000 KM, a prędkość maksymalna 38 węzłów^[9]. Na próbach „Freccia” rozwinęła średnią moc 46 560 KM i prędkość aż 39,43 węzła, ale w stanie lekkim przy wyporności 1369 ton^[11]. Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów^[11]. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 200–430 ton, a pełny 590–640 ton^[9]. Zasięg wynosił początkowo 4600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3780 Mm przy 18 węzłach, 1970 Mm przy 25 węzłach lub 680 mil przy 32 węzłach^[9].

Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów)^[11]. Podwójne podstawy dział z maskami ochronnymi umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił do +45°^[11]. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi^[12]. Donośność armat sięgała 19 km^[11]. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce^[11]. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund)^[12]. Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę)^[12]. W latach 1933–1934 na okrętach tego typu ustawiono także dwie haubice kalibru 120 mm OTO model 1933 o długości lufy L/15, przeznaczone tylko do wystrzeliwania pocisków oświetlających podczas walk nocnych, umieszczone na burtach na końcu pokładu dziobowego, przed jego uskokiem^[12]. Zdemontowano je z „Frecci” w styczniu 1941 roku^[13].

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem^[14]. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej^[14]. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach^[14].

W styczniu 1941 roku zmodernizowano uzbrojenie przeciwlotnicze, zdejmując karabiny maszynowe 13,2 mm, zamiast których montowano sześć działek automatycznych 20 mm Breda model 1935 L/65 (dwie podwójne podstawy na końcach pokładu dziobowego zamiast haubic 120 mm i dwa pojedyncze w miejscu wkm-ów 13,2 mm)^[13]. Przed końcem 1941 roku na okrętach tego typu zdjęto także działka 40 mm i dalmierz na śródokręciu, na platformie którego dodano podwójne działko 20 mm^[6]. Podczas remontu zakończonego w maju 1942 roku na „Frecci” dodano dwie pojedyncze armaty automatyczne kalibru 37 mm Breda M.39 L/54 na platformie w miejscu rufowego aparatu torpedowego^[8]. Dodano ponadto wówczas trzy pojedyncze działka 20 mm Breda: dwa na pokładzie rufowym i jedno na platformie za kominem nad kożuchem przewodów dymowych, podnosząc ich liczbę do 11^[8].

Uzbrojenie torpedowe stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu^[14]. W maju 1942 roku z „Frecci” zdjęto rufowy aparat torpedowy, wzmacniając uzbrojenie przeciwlotnicze^[8]. Dopiero od 1937 roku okręty typu Dardo zaczęły być wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda)^[10]. Po wybuchu II wojny światowej liczba bomb została zwiększona^[6]. Wszystkie okręty były wyposażone w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 54 min kotwicznych typu Bollo, co jednak w praktyce nie było stosowane z uwagi na pogorszenie stateczności^[10]. Okręty typu Dardo były ponadto wyposażone w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie, demontowane na początku 1942 roku^[15].

System kierowania ogniem obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG^[14]. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu^[14]. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy, zdemontowany podczas wzmacniania uzbrojenia przeciwlotniczego w 1941 roku^[14]. Okręty miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym na nadbudówce^[10].

Okręty typu Dardo wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym^[10]. W 1942 roku usunięto na „Frecci” maszt rufowy, mocując antenę do wytyków z tyłu komina^[10]. Od końca lat 30. okręty wyposażano też w radiostacje krótkiego zasięgu RM.4 do łączności fonią, z antenami na mostku^[10]. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki^[10]. Do wykrywania okrętów podwodnych służył początkowo tylko szumonamiernik^[10]. W 1942 roku okręt miał zamontowaną niemiecką stację wykrywania promieniowania radarów lotniczych Metox(inne języki)^[16]. Dopiero w lipcu 1943 roku „Freccia” otrzymała hydrolokator, a nadto została przygotowana do montażu włoskiego radaru EC-3/ter Gufo, na platformie w miejscu zdemontowanego reflektora, ale anteny radaru nie zdążono już zamontować przed zatopieniem^[8].

W skład wyposażenia ponadto wchodziła aparatura do stawiania parowej zasłony dymnej montowana w kominie oraz generatory chemiczne zasłony dymnej na rufie^[10].

Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnnozielono^[17]. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne^[17]. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza^[17]. W styczniu 1942 roku „Freccia” jako pierwszy okręt typu otrzymała kontrastowy kamuflaż w standardowych kolorach, z ostrych plam ciemnoszarych i jasnych popielatoszarych, z elementami brudnobiałymi^[17]. Po remoncie latem 1943 roku zmieniono wzór kamuflażu^[17].

„Freccia” została wcielona do służby w Regia Marina 21 października 1931 roku, jako pierwszy niszczyciel swojego typu^[1]. Razem z pozostałymi okrętami tego typu tworzyła 7. dywizjon niszczycieli (squadriglia), będąc jego okrętem flagowym^[18][19].

Podczas hiszpańskiej wojny domowej niszczyciel pełnił służbę na wodach Hiszpanii, biorąc udział w „patrolach neutralności”, a faktycznie wspierając nacjonalistów^[20]. W listopadzie 1936 roku okręt patrolował w Cieśninie Sycylijskiej w celu przechwytywania statków z bronią dla republiki^[20]. Dowódcą był wówczas komandor Della Campagna^[20]. W czerwcu 1937 roku „Freccia” przewiozła z Palmy do Neapolu ciała zabitych członków załogi włoskiego krążownika pomocniczego „Barletta”(inne języki) uszkodzonego przez lotnictwo hiszpańskie^[20]. Ponownie niszczyciel patrolował w ramach blokady morskiej latem 1937 roku^[20]. Dowódcą był wówczas komandor Ernesto Pacchiarotti^[21]. 14 sierpnia „Freccia” przechwyciła na północ od Pantellerii zbiornikowiec pod panamską banderą „Geo. W. McKnight” (pojemność 11 231 BRT)^[22][23]. Statek określany był też w mniej szczegółowych publikacjach z epoki jako brytyjski „George McKnight”^[21][24]. Zbiornikowiec należał do niemieckiego armatora Panama Transport Company GmbH i transportował benzynę dla wojsk niemieckich, lecz został wzięty przez dowódcę niszczyciela za statek łamiący blokadę na rzecz republikanów (trzy dni wcześniej niszczyciel „Saetta” zatopił zbiornikowiec republikański „Campeador”)^[22][b]. W okolicy przylądka Bon „Freccia” wystrzeliła do zbiornikowca pięć torped, z których dwie trafiły, i ostrzelała go 54 pociskami^[22][c]. Statek zapalił się i został opuszczony przez załogę, która została podjęta przez statek „British Commodore”^[23]. Spotykane są w publikacjach informacje, że zbiornikowiec dwa dni później zatonął w pobliżu Tunezji^[21]; został on jednak ugaszony, uratowany i 1 września odholowany do Triestu^[22][23].

Jesienią 1937 roku niszczyciele 7. dywizjonu operowały na krótko na Morzu Czerwonym w celu wspierania działań przeciwko powstańcom w Etiopii i złożyły wizytę w Jemenie^[21]. Wiosną 1939 roku „Freccia” wzięła udział w zajęciu Albanii^[21].

Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwca 1940 roku „Freccia” była nadal okrętem flagowym 7. dywizjonu niszczycieli, bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5. dywizjonu okrętów liniowych^[25]. Dowódcą był wówczas kmdr Amleto Baldo^[26]. Niszczyciel wziął udział w pierwszym starciu z marynarką brytyjską – bitwie koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”^[25]. „Freccia” z bliźniaczą „Saettą” osłaniały pancerniki podczas walki artyleryjskiej 9 lipca, a po trafieniu „Giulio Cesare” stawiały zasłonę dymną, osłaniając odwrót sił głównych^[25]. Wykonały następnie o 16:18 atak torpedowy na brytyjskie krążowniki i podjęły z nimi pojedynek artyleryjski, ale torpedy wystrzelone z dużej odległości ok. 8,5 km były niecelne^[27]. „Freccia” wraz z 7. dywizjonem ponownie eskortowała te pancerniki podczas operacji 30 sierpnia – 1 września i 7–8 września, bez starć z nieprzyjacielem^[28]. 27 listopada „Freccia”, „Dardo” i „Saetta” eskortowały pancernik „Giulio Cesare” podczas starcia koło przylądka Spartivento^[28].

W styczniu 1941 roku „Freccię” poddano modernizacji uzbrojenia przeciwlotniczego^[13]. Od początku tego roku niszczyciele włoskie zaczęły być używane głównie do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem z Włoch do północnej Afryki, wobec czego wszystkie niszczyciele typu Dardo zostały przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych^[26].

Między 5 a 11 lutego 1941 roku „Freccia” eskortowała konwój czterech statków pasażerskich transportujących wojsko z Neapolu do Trypolisu i z powrotem, który przeszedł bez strat^[d]. 21 lutego „Freccia” wyszła z Trypolisu w składzie eskorty trzech niemieckich transportowców, lecz brytyjski okręt podwodny „Regent”(inne języki) uszkodził torpedą statek „Menes” (odholowany następnie przez „Saettę”)^[16][e]. W marcu „Freccia” doprowadziła trzy konwoje bez strat^[31]. W toku dalszej służby konwojowej, między innymi 24 maja 1941 roku „Freccia” eskortowała ponownie konwój czterech statków pasażerskich transportujących wojsko z Neapolu do Trypolisu, z którego składu po godz. 21:41 brytyjski okręt podwodny HMS „Upholder” storpedował i zatopił statek „Conte Rosso”(inne języki) (17 879 BRT)^[32][f]. Ataki bombami głębinowymi „Frecci” nie przyniosły rezultatu^[32]. Konwój powrotny 25–28 maja przeszedł natomiast bez dalszych strat^[32].

Między 30 czerwca a 2 lipca „Freccia” eskortowała szybki konwój zaopatrzeniowy sześciu statków z Neapolu do Trypolisu, który przeszedł pomyślnie, aczkolwiek w tym czasie Brytyjczycy zaczęli odczytywać włoskie szyfry, co doprowadziło do zwiększenia strat^[34][g]. 5 sierpnia konwój czterech statków eskortowany przez „Freccię” był nieskuteczne atakowany przez lotnictwo^[35][h]. W dniach 16–18 sierpnia natomiast „Freccia” eskortowała konwój sześciu statków z Neapolu do Trypolisu, spośród których „Maddalena Odero” został storpedowany 17 sierpnia przez brytyjski samolot z Malty i później zatopiony^[35][i]. Między 5 a 8 września „Freccia” wchodziła w skład eskorty konwoju powrotnego trzech statków z Trypolisu, z którego na północ od Pantellerii brytyjskie samoloty torpedowe uszkodziły statek „Ernesto”^[36][j]. 19 września, podczas ataku na kolejny konwój do Trypolisu eskortowany przez „Freccię”, brytyjski samolot uszkodził statek „Col di Lana”^[36][k].

11 grudnia 1941 roku „Freccia” samotnie eskortowała z Argostoli do Benghazi motorowiec pasażerski „Calitea”(inne języki) (4013 BRT), który jednak został zatopiony przez brytyjski okręt podwodny „Talisman” wkrótce po wyjściu w rejs^[32][37].

3 stycznia 1942 roku okręt wyszedł z Messyny w eskorcie statku „Gino Allegri” z torpedowcem „Procione” w ramach dużej operacji konwojowej M.43, dołączając następnego dnia do dwóch innych konwojów, które pomyślnie dotarły 5 stycznia do Trypolisu^[38]. Między lutym a majem 1942 roku „Freccia” przeszła drugą modernizację uzbrojenia, podczas której zamieniono rufowy aparat torpedowy na kolejne działka przeciwlotnicze^[39].

2 czerwca 1942 roku „Freccia” z torpedowcami „Pegaso”, „Partenope” i „Pallade” eskortowała statek „Reginaldo Giuliani” (6837 BRT) z Tarentu do Bengazi, lecz 4 czerwca statek został uszkodzony torpedą przez lotnictwo brytyjskie^[40]. Niszczyciel usiłował holować statek, ale akcja ratunkowa nie powiodła się i 5 czerwca statek został dobity torpedą „Partenope”^[32]. Jako wyjątek wśród zadań eskortowych, 14 czerwca 1942 roku „Freccia” w składzie 7. dywizjonu (wraz z „Legionario”, „Folgore” i „Saetta”) wyszła w celu osłony sił głównych floty skierowanych przeciwko brytyjskiej operacji konwojowej Vigorous, lecz nie doszło do walki z Brytyjczykami, którzy zawrócili^[28].

27 lipca „Freccia” z torpedowcem „Calliope” eskortowała z Brindisi statek „Monviso”, który następnego dnia został uszkodzony przez brytyjski samolot torpedowy, ale mimo to został odholowany do Navarino i wyremontowany^[41]. 6 września „Freccia” natomiast odholowała na Korfu statek „Manara” uszkodzony przez brytyjski samolot torpedowy, kiedy z pięcioma niszczycielami typu Soldati eskortowała z Tarentu dwa statki konwoju „N”^[42]. Dowódcą okrętu był wówczas kmdr por. Paluello^[16].

4 listopada „Freccia”, niemiecki niszczyciel „Hermes” i cztery torpedowce doprowadziły pomimo ataków lotniczych konwój trzech statków do Benghazi; dwa dni później jednak zbiornikowiec „Portofino” został tam zatopiony wraz z torpedowcem „Centauro”^[43]. 12 grudnia 1942 roku „Freccia” z czterema niemieckimi kutrami torpedowymi eskortowała z Neapolu statek „Pascolo” z ładunkiem paliwa, ale po dwugodzinnych atakach, o 22:15 statek został zatopiony przez lotnictwo^[16].

28 grudnia 1942 roku „Freccia” eskortowała z Trapani do Tunisu niemiecki statek „Iseo”, który 29 grudnia ok. 3:30 został zbombardowany przez lotnictwo brytyjskie w pobliżu przylądka Bon i eksplodował^[16]. Dowódcą okrętu był wówczas kmdr por. Andriani^[16]. Wybuch statku oraz bliskie wybuchy bomb spowodowały uszkodzenia również na „Frecci”^[16]. Niszczyciel uratował 42 z 90 osób załogi statku, po czym został skierowany do remontu w Neapolu, a następnie Genui^[16].

Remont połączony z modernizacją przeciągnął się do lata 1943 roku^[16]. Na etapie wyposażania „Freccia” w nocy z 7 na 8 sierpnia 1943 została zatopiona w nalocie brytyjskim na Genuę, tonąc o 1:25 przy nabrzeżu, przewracając się na płytkiej wodzie na lewą burtę^[16]. Niemcy, po zajęciu miasta 9 września, wyprostowali okręt, ale zrezygnowali z jego remontu i przystąpili do złomowania^[44]. Pozostałości wydobyto i złomowano w kwietniu 1949 roku^[16].

We włoskiej służbie podczas wojny okręt 165 razy wychodził w morze i przepłynął 68 062 mile morskie w czasie 4732 godzin w morzu – najwięcej spośród okrętów typu Dardo i pochodnego typu Folgore^[3]. W tym, 7 razy wychodził w celu osłony okrętów, 92 razy w celu konwojowania i 5 razy na poszukiwanie okrętów podwodnych^[3].

• Siergiej Patianin. «Strieły» i «mołnii». Esmincy tipow «Dardo» i «Folgore». „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 1/2013 (7), s. 15–45, styczeń 2013. Moskwa. (ros.). 
• Jürgen Rohwer: Chronik des Seekrieges 1939-1945. Württembergische Landesbibliothek Stuttgart. (niem.).
• M.J. Whitley: Zerstörer im Zweiten Welkrieg. Stuttgart: Motorbuch Verlag, 1997. ISBN 3-613-01426-2. (niem.).