Uszer Taube

Uszer Szyje Taube (ur. 15 stycznia 1914 w Kłodawie, zm. 1943?) – żydowski piekarz, urzędnik Judenratu w Kłodawie, autor pierwszej relacji złożonej w Archiwum Ringelbluma na temat działalności obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Syn kupca i piekarza Moszka Arona Taubego i Cypry Łaji z domu Lisek. Mieszkał w Kłodawie przy ulicy Warszawskiej 4, jego rodzina zajmowała się m.in. wypiekiem macy dla kłodawskiej gminy żydowskiej. Jego braćmi byli Szymon Josef i Simche Binem. W 1939 roku ożenił się z Bajlą Rywką Natanowicz^[1].

Podczas II wojny światowej mieszkał z rodziną na Tirpitz-Straβe (ulica Kościelna) 8. 2 stycznia 1940 roku urodziła mu się córka – Ester Gitel. Około 1941 roku został pracownikiem biura kłodawskiego Judenratu, a mając dostęp do dokumentów, zapoznał się z listem przesłanym do Kłodawy przez Icchaka Łaskiego, przewodniczącego Judenratu w Zagórowie, który informował o zagładzie tamtejszych Żydów w lasach pod Kazimierzem Biskupim^[1].

W przededniu akcji likwidacyjnej kłodawskiego getta (9 stycznia 1942 roku) wraz z żoną opuścił Kłodawę w grupie Żydów i udał się do getta w Krośniewicach, gdzie zatrzymał się u Róży Kapłan. Następnie przy pomocy polskiego przewodnika przedostali się do getta warszawskiego, gdzie trafili w pierwszych dniach lutego. W getcie nawiązał kontakt ze Szmuelem Kapłanem (mężem Róży), który następnie skontaktował go z Herszem Wasserem z Oneg Szabat^[1]. Taube złożył w Archiwum Ringelbluma relację w języku jidysz zatytułowaną „Protokół o wydarzeniach w powiecie Koło”, w której zawarł m.in. informacje na temat Zagłady Żydów z Koła i powiatu kolskiego oraz działalności obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Na podstawie relacji jego, Szlamy Bera Winera i Lajwego Wołkowicza powstał raport „Wypadki chełmińskie”^[1][2]. Wiadomości na temat działalności obozu pochodzące z relacji Taubego zostały najwcześniej opublikowane na łamach prasy konspiracyjnej w getcie^[3]. Kontynuował współpracę z Oneg Szabat, rejestrując sytuację Żydów przetrzymywanych w niemieckich obozach pracy w Kraju Warty i III Rzeszy. Otrzymywał korespondencję m.in. od swoich braci, którzy przebywali w obozie pracy w Britz oraz w Laucie. Jego informatorką była także m.in. Fela Rybska, przebywająca w obozie pracy w Broniewicach^[1].

W getcie warszawskim wraz z rodziną mieszkał przy ulicy Nowolipie 15/30, a podczas wielkiej akcji likwidacyjnej w tzw. szopie szczotkarzy przy ulicy Franciszkańskiej 21/109. Podczas wielkiej akcji zginęła najprawdopodobniej jego córka. Nieznane są okoliczności jego śmierci^[1], prawdopodobnie wraz z żoną zginął podczas powstania w getcie warszawskim^[4].

• PrzemysławP. Nowicki PrzemysławP., Dąbianin Lajwe Wołkowicz i jego relacja pt. „Dąbie” z Archiwum Getta Warszawy (tzw. Archiwum Ringelbluma), „Polonia Maior Orientalis”, 10, 2023, s. 329–348, DOI: 10.4467/27204006PMO.23.017.17790 [dostęp 2025-12-22] .