PL EN DE FR ES IT PT RU JA ZH NL UK TR KO CS SV AR VI FA ID HU RO NO FI

SM UB-72

Knownlyx archive imageTen artykuł dotyczy okrętu podwodnego UB-72 z 1917 roku. Zobacz też: inne okręty o tej samej lub podobnej nazwie.
SM UB-72
Ilustracja
SM UB-64, okręt siostrzany UB-72
Klasa

okręt podwodny

Typ

UB III

Projekt

44

Historia
Stocznia

Vulcan, Hamburg Cesarstwo Niemieckie

Położenie stępki

1916

Wodowanie

30 lipca 1917

Knownlyx archive image Kaiserliche Marine
Nazwa

SM UB-72

Wejście do służby

9 września 1917

Zatopiony

12 maja 1918

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu


508 ton
639 ton

Długość

55,52 metra

Szerokość

5,76 metra

Zanurzenie

3,7 metra

Zanurzenie testowe

75 metrów

Rodzaj kadłuba

dwukadłubowy

Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM)
2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM)
2 śruby
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu


13,4 węzła
7,5 węzła

Zasięg

na powierzchni: 8420 Mm przy 6 węzłach
w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach

Uzbrojenie
1 działo kal. 8,8 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe

5 × 500 mm

Załoga

34

SM UB-72 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 508 ton w położeniu nawodnym i 639 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,4 węzła na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 8420 Mm przy prędkości 6 węzłów (i 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).

UB-72 został zwodowany 30 lipca 1917 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 9 września 1917 roku. W czasie służby operacyjnej w 5. Flotylli U-Bootów i 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył pięć patroli bojowych, podczas których zatopił pięć statków o łącznej pojemności 10 551 BRT, a ponadto uszkodził jeden statek o pojemności 3358 BRT. SM UB-72 został zatopiony wraz z większością załogi w kanale La Manche przez brytyjski okręt podwodny HMS D4 12 maja 1918 roku.

Projekt i budowa

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych zabierała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak i pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16(inne języki), przez co spadła prędkość podwodna i zasięg[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku[4].

Przyszły UB-72 zamówiony został 23 września 1916 roku jako jedna z liczącej 16 jednostek II serii okrętów typu UB III[10][11]. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni[12]. UB-72 otrzymał numer stoczniowy 96 (Werk 96)[10][13]. Stępkę okrętu położono w 1916 roku[13], a zwodowany został 30 lipca 1917 roku[14][15]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 337 tys. marek[16].

Dane taktyczno-techniczne

Wnętrze przedziału torpedowego siostrzanego okrętu podwodnego UB-110
Wnętrze przedziału torpedowego siostrzanego okrętu UB-110(inne języki)

SM UB-72 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[7][17]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra i zanurzenie 3,7 metra[7][16]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości[16][18]. Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy[19]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra[16][18]. Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych[20]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 508 ton, a w zanurzeniu 639 ton[7][16].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, zaś pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min[7][21]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości[22]. Okręt osiągał prędkość 13,4 węzła na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu[7][16]. Zasięg wynosił 8420 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą[7][16]. Zbiorniki mieściły 68 ton paliwa[13][16][a], a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi[22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów[13][23], zaś czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund[8][24].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8 cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi[9][13]. Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy[20]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy[8][22][b].

Służba

SM[c] UB-72 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 9 września 1917 roku[10][14]. Dowódcą jednostki został mianowany kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Walter Creutzfeldt(inne języki)[25]. Po okresie szkolenia U-Boot 28 października wszedł w skład 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte z bazą w Bremerhaven[10][26].

3 lutego 1918 roku na zachód od Orkadów okręt zatopił zbudowany w 1905 roku norweski parowiec „Svanfos” o pojemności 896 BRT, płynący z Liverpoolu do Skien z ładunkiem sody kalcynowanej (na pozycji 59°12′N 3°55′W/59,200000 -3,916667, nikt nie zginął)[27].

2 marca 1918 roku nowym dowódcą U-Boota został por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Friedrich Traeger[28]. 28 marca w odległości 50 Mm na wschód od Aberdeen UB-72 zatopił zbudowany w 1908 roku brytyjski uzbrojony parowiec blokadowy(inne języki) (ang. armed boarding steamer) HMS „Tithonus”(inne języki) (3463 BRT)[d], płynący w eskorcie konwoju z Wielkiej Brytanii do Norwegii[29]. Jednostka zatonęła na pozycji 57°04′N 0°33′W/57,066667 -0,550000, a na jej pokładzie zginęło czterech członków załogi[29]. Dwa dni później w odległości 35 Mm na południowy zachód od latarni morskiej Marstein(inne języki) okręt podwodny zatopił zbudowany w 1906 roku norweski parowiec „Vafos” o pojemności 1322 BRT, płynący z ładunkiem drobnicy z Kingston upon Hull do Skien (w wyniku ataku zginęło czterech załogantów)[30].

25 kwietnia UB-72 został włączony do 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte[10]. 27 kwietnia U-Boot wyszedł z Kilonii na piąty wojenny patrol, udając się do zachodniej części kanału La Manche drogą wokół Wysp Brytyjskich[31]. 6 maja w odległości 6 Mm na północny zachód od przylądka Corsewall Point(inne języki) okręt storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1897 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Sandhurst” o pojemności 3034 BRT, płynący z ładunkiem rudy żelaza z Bilbao do Ardrossan (na pozycji 54°58′N 5°25′W/54,966667 -5,416667, zginęło 20 marynarzy)[32][33]. Dwa dni później w odległości 45 Mm na zachód od South Stack w wyniku ataku torpedowego U-Boota uszkodzeń doznał zbudowany w 1900 roku brytyjski parowiec „Quito” o pojemności 3358 BRT, płynący z Barrow-in-Furness do Barry Roads (obyło się bez strat w ludziach)[34]. 9 maja w odległości 18 Mm na północny zachód od South Stack U-Boot storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1912 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Baron Ailsa” o pojemności 1836 BRT, przewożący towary rządowe z Queenstown do Barry (w wyniku ataku śmierć poniosło 10 członków załogi)[32][35].

12 maja 1918 roku o godzinie 4:50 w kanale La Manche SM UB-72 został na pozycji 50°08′N 2°41′W/50,133333 -2,683333 storpedowany przez brytyjski okręt podwodny HMS D4, dowodzony przez kpt. mar. (ang. Lieutenant) Clauda Barry’ego(inne języki)[14][36]. Płynący na powierzchni U-Boot został trafiony dwiema torpedami wystrzelonymi przez znajdujący się na głębokości peryskopowej brytyjski okręt z odległości 500 metrów[37]. Z liczącej w tym rejsie 37 osób załogi zginęły 34, w tym dowódca (uratowanych zostało jedynie trzech załogantów znajdujących się w chwili trafienia na pokładzie)[14][37][e].

Spoczywający na głębokości około 70 metrów wrak UB-72 został zlokalizowany przez nurków w 1997 roku[37].

Podsumowanie działalności bojowej

W latach 1917–1918 SM UB-72 odbył łącznie pięć patroli bojowych, podczas których zatopił pięć statków o łącznej pojemności 10 551 BRT i uszkodził jeden statek o pojemności 3358 BRT[10][38]. Na pokładach zatopionych jednostek zginęło co najmniej 38 osób, w tym 20 na brytyjskim parowcu „Sandhurst”[33][38]. Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela[38]:

Lista zatopionych i uszkodzonych jednostek
Data Nazwa Państwo Tonaż[f] Los jednostki
3 lutego 1918 „Svanfos” Knownlyx archive image Norwegia 896 zatopiony
28 marca 1918 HMS „Tithonus”(inne języki) Knownlyx archive image Royal Navy 3463 zatopiony
30 marca 1918 „Vafos” Knownlyx archive image Norwegia 1322 zatopiony
6 maja 1918 „Sandhurst” Knownlyx archive image Wielka Brytania 3034 zatopiony
8 maja 1918 „Quito” Knownlyx archive image Wielka Brytania 3358 uszkodzony
9 maja 1918 „Baron Ailsa” Knownlyx archive image Wielka Brytania 1836 zatopiony
RAZEM zatopione: 5
uszkodzone: 1

Uwagi

  1. ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 181 podają, że zbiorniki okrętu mieściły od 78 do 86 ton paliwa.
  2. ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 111 podaje, że załoga okrętu liczyła 36 ludzi; w momencie zatopienia na pokładzie UB-72 było 35–37 osób[10][14].
  3. ↑ SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
  4. ↑ Ponieważ uzbrojone parowce blokadowe były pierwotnie jednostkami cywilnymi, podana jest ich pojemność brutto, występująca w źródłach, zamiast wyporności podawanej standardowo dla jednostek wojennych.
  5. ↑ Identycznie podają Perepeczko 2000 ↓, s. 420 i Möller i Brack 2004 ↓, s. 49. Natomiast UB 72 ↓ podaje, że na U-Boocie zginęło 32 członków załogi.
  6. ↑ Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto.

Przypisy

  1. ↑ a b Rössler 1989 ↓, s. 56.
  2. ↑ a b Kaack 2023 ↓, s. 44.
  3. ↑ Rössler 1989 ↓, s. 56–57.
  4. ↑ a b c d e Rössler 1989 ↓, s. 57.
  5. ↑ a b Perepeczko 2000 ↓, s. 362.
  6. ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 111.
  7. ↑ a b c d e f g Möller i Brack 2004 ↓, s. 49.
  8. ↑ a b c Kaack 2023 ↓, s. 45.
  9. ↑ a b c d e Gröner 1985 ↓, s. 53.
  10. ↑ a b c d e f g UB 72 ↓.
  11. ↑ Rössler 1989 ↓, s. 66.
  12. ↑ Vulcan ↓.
  13. ↑ a b c d e Gogin 2025 ↓.
  14. ↑ a b c d e Gröner 1985 ↓, s. 54.
  15. ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 110.
  16. ↑ a b c d e f g h Gröner 1985 ↓, s. 52.
  17. ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 181.
  18. ↑ a b UB III ↓.
  19. ↑ Williamson 2016 ↓, s. 28–29.
  20. ↑ a b Williamson 2016 ↓, s. 29.
  21. ↑ Gröner 1985 ↓, s. 52–53.
  22. ↑ a b c Rössler 1989 ↓, s. 53.
  23. ↑ Herzog 1993 ↓, s. 59.
  24. ↑ Gibson i Prendergast 2014 ↓, s. 313.
  25. ↑ Walter Creutzfeldt ↓.
  26. ↑ Herzog 1993 ↓, s. 139.
  27. ↑ Svanfos ↓.
  28. ↑ Friedrich Traeger ↓.
  29. ↑ a b Tithonus ↓.
  30. ↑ Vafos ↓.
  31. ↑ Sosnowski 2020 ↓, s. 80.
  32. ↑ a b Wwlossesbrms 3 2011 ↓.
  33. ↑ a b Sandhurst ↓.
  34. ↑ Quito ↓.
  35. ↑ Baron Ailsa ↓.
  36. ↑ Herzog 1993 ↓, s. 178.
  37. ↑ a b c Sosnowski 2020 ↓, s. 81.
  38. ↑ a b c uboatsucc ↓.

Bibliografia

  • British Merchant Ships Lost to Enemy Action Part 3 of 3 – September 1917-November 1918 in date order. naval-history.net, 2011-02-08. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
  • R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
  • Ivan Gogin: UB48 (UB III) medium submarines (1917 - 1918). Navypedia. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
  • Guðmundur Helgason: Baron Ailsa. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Kapitänleutnant Walter Creutzfeldt. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Friedrich Traeger. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Quito. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Sandhurst. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Ships hit by UB 72. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Svanfos. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Tithonus. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: UB 72. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: UB III. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Vafos. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Guðmundur Helgason: Vulcan, Hamburg. uboat.net. [dostęp 2025-07-02]. (ang.).
  • Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
  • Ulf Kaack: Niemieckie okręty podwodne: pełna historia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2023, seria: Panorama Techniki Wojskowej. ISBN 978-83-7020-879-0.
  • Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
  • Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: Lampart, 2000. ISBN 83-86776-51-X.
  • Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
  • Miłosz Iwo Sosnowski: Podwodne pojedynki 1. Spotkania okrętów podwodnych podczas I wojny światowej. Gdańsk: Wydawnictwo Finna, 2020. ISBN 978-83-66649-10-1.
  • Gordon Williamson: U-booty Kajzera. Niemieckie okręty podwodne I wojny światowej. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-73-7.
Okręty podwodne typu UB III

Kaiserliche Marine

Content available under CC BY-SA 4.0.

Source: Wikipedia.