Regiment piechoty koronnej Józefa Lubomirskiego
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Działania zbrojne | |
| Wojna polsko-turecka (1683–1699) bitwa pod Wiedniem (1683) Wielka wojna północna | |
| Organizacja | |
| Rodzaj sił zbrojnych | |
| Formacja | |
| Rodzaj wojsk | |
Regiment piechoty koronnej Józefa Lubomirskiego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne
W pierwszej połowie XVII w. wojska zaciężne dzielono na dwa rodzaje: autoramentu polskiego i autoramentu cudzoziemskiego różniące się między sobą sposobem zaciągu i organizacją. Piechota stanowiła podstawę autoramentu cudzoziemskiego, a w swojej masie organizowana była według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”[1]. Podstawową jednostką organizacyjną piechoty był regiment. Król wydawał na jego utworzenie patent wybranemu przez siebie człowiekowi (szefowi regimentu) i zawierał z nim umowę kapitulacyjną[2]. Faktycznym dowódcą regimentu był pułkownik (oberster), który dobierał sobie sztab i dowódców kompanii. Ci ostatni rekrutowali szeregowych (gejmanów) tzw. systemem wolnego bębna[2][3][4].
W drugiej połowie XVII wieku wojska Rzeczpospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, rosyjskimi, tatarami Chanatu Krymskiego i Turcją. Musiały też zmagać się na Ukrainie z powstaniem kozackim Chmielnickiego.
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem[5], sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji[6], w tym piechoty na 12870 stawek żołdu[7]. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu[8]. Wojska koronne ześrodkowały się pod Krakowem. Stąd 15 sierpnia wyruszyły w dwóch kolumnach na południe. Całością dowodził król Jan III Sobieski[9]. W odsieczy wiedeńskiej wziął udział też regiment starosty sandomierskiego i koniuszego koronnego Józefa Karola Lubomirskiego liczący 280 porcji. Faktyczne dowództwo sprawował nad nim ppłk Jan Nencha[10].
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę piechoty niemieckiej na 11040 porcji, a węgierskiej na 650 porcji[11]. Zgodnie z tym etatem, regiment koniuszego koronnego (od 1692 marszałka nadwornego koronnego) liczył 280 porcji[12][13].
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem regiment marszałka nadwornego koronnego zredukowany został do 150 porcji[14].
W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji piechoty cudzoziemskiego zaciągu zaszły pewne zmiany. Piechota niemiecka w tym czasie liczyła 6640 porcji i była zgrupowana w 24 regimentach[15]. W 1702 regiment marszałka nadwornego Józefa Karola Lubomirskiego w kompucie nie występuje[16].
Przypisy
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 98.
- ↑ a b Wimmer 1956 ↓, s. 99.
- ↑ Górski 1893 ↓, s. 42.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 199.
- ↑ Nowak i Wimmer 1968 ↓, s. 315.
- ↑ Wimmer 1965 ↓, s. 203.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 253.
- ↑ Wimmer 1983b ↓, s. 106.
- ↑ Pajewski 1963 ↓, s. 194.
- ↑ Wimmer 1983a ↓, s. 227.
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 123.
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 129.
- ↑ Wimmer 1963 ↓, s. 272.
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 135.
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 137.
- ↑ Wimmer 1956 ↓, s. 141.
Bibliografia
- Konstanty Górski: Historya piechoty polskiej. Kraków: Spółka Wydawnicza Polska, 1893.
- Tadeusz Nowak, Jan Wimmer: Dzieje oręża polskiego do roku 1793. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1968.
- Janusz Pajewski: Buńczuk i koncerz. Z dziejów wojen polsko-tureckich. Warszawa: P. W. „Wiedza Powszechna”, 1963.
- Jan Wimmer: Historia piechoty polskiej do roku 1864. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Jan Wimmer: Wojsko Rzeczypospolitej w dobie wojny północnej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1956.
- Jan Wimmer: Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
- Jan Wimmer: Wiedeń 1683. Dzieje kampanii i bitwy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983. ISBN 83-11-06898-4.
- Jan Wimmer: Odsiecz wiedeńska 1683 roku. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1983. ISBN 83-223-2028-0.
- Jan Wimmer. Materiały do zagadnienia organizacji i liczebności armii koronnej w latach 1690–1696. „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”. Tom IX, część 1, 1963. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny. Zakład Historii Dawnego Wojska Polskiego. ISSN 0562-2786.