PL EN DE FR ES IT PT RU JA ZH NL UK TR KO CS SV AR VI FA ID HU RO NO FI

HMCS Cayuga

HMCS Cayuga
Ilustracja
HMCS „Cayuga” w 1954
Klasa

niszczyciel

Typ

Tribal

Historia
Stocznia

Halifax Shipyards, Halifax Kanada

Położenie stępki

7 października 1943

Wodowanie

28 lipca 1945

Knownlyx archive image Royal Canadian Navy
Wejście do służby

20 października 1947

Wycofanie ze służby

27 lutego 1964

Los okrętu

złomowany

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

standardowa: 2200 ts
pełna: 2800 ts

Długość

114,9 m

Szerokość

11,12 m

Zanurzenie

3,96 m

Napęd
2 turbiny parowe o mocy 44 000 KM,
3 kotły parowe, 2 śruby
Prędkość

36 w.

Zasięg

5700 Mm przy 15 w.

Uzbrojenie
• 1951:
4 działa uniwersalne 102 mm (2×II)
2 działa plot. 76 mm (1×II)
4 działka plot. 40 mm (4×I)
4 wt 533 mm (1×IV),
2×III mbg Squid
Załoga

249

Knownlyx archive image Multimedia w Wikimedia Commons

HMCS Cayuga – kanadyjski niszczyciel typu Tribal z wczesnego okresu zimnej wojny. Zbudowany w Halifaksie, został zwodowany w 1945 roku. Nosił numery burtowe R04 i DDE 218. Służył czynnie w Royal Canadian Navy od 1947 do 1964 roku. Walczył w wojnie koreańskiej.

Wyporność okrętu po ostatniej modernizacji wynosiła 2200 ton (pełna 2800 ton), a długość ok. 115 m. Napędzały go turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości do 36 węzłów. Uzbrojenie początkowo stanowiło osiem dział uniwersalnych kalibru 102 mm, uzupełniane przez lżejsze działka przeciwlotnicze, cztery wyrzutnie torped i broń przeciwpodwodną.

Budowa

Knownlyx archive image Osobny artykuł: Niszczyciele typu Tribal (1936).

Po wybuchu II wojny światowej Kanada, będąca wówczas dominium brytyjskim, rozpoczęła poszukiwanie nowoczesnych niszczycieli dla wzmocnienia swojej marynarki[1]. Wybór padł na najsilniejsze brytyjskie jednostki tej klasy – wielkie niszczyciele typu Tribal[1]. Pierwsze cztery zamówiono w latach 1940–1941 w brytyjskiej stoczni Vickers-Armstrong w Newcastle upon Tyne[1]. W lutym 1941 roku zamówiono także dwa niszczyciele w stoczni Halifax Shipyards w Halifaksie w Kanadzie, a wiosną 1942 roku ostatnie dwa okręty: „Cayuga” i „Athabaskan”[1]. Ich nazwy podążały za wzorem brytyjskim, odzwierciedlając rdzenne ludy Kanady[1]. Z powodu małego doświadczenia stoczni kanadyjskich, które wcześniej nie budowały tak skomplikowanych okrętów tej wielkości, budowa ich trwała około dwa razy dłużej niż w Wielkiej Brytanii i budowane w Kanadzie okręty weszły do służby już po wojnie[1]. W konstrukcji Tribali budowanych dla Kanady wprowadzono ulepszenia, wynikające z dotychczasowej służby brytyjskich okrętów[1]. Dodatkowo ostatnia para okrętów czerpała z doświadczeń wojennych i wprowadzono w niej dalsze zmiany, polegające przede wszystkim na zamianie całej artylerii głównej kalibru 120 mm na działa uniwersalne kalibru 102 mm kierowane radarowo i ulepszeniu małokalibrowej artylerii przeciwlotniczej oraz systemu kierowania ogniem[2].

Stępkę pod budowę „Cayugi” położono 7 października 1943 roku[1]. Kadłub wodowano 28 lipca 1945 roku[1]. Okręt ukończono 20 października 1947 roku, jako siódmy z kanadyjskich Tribali[1]. Otrzymał początkowo numer burtowy R04[3].

Opis techniczny

Knownlyx archive image Osobny artykuł: Niszczyciele typu Tribal (1936).

Skrócony opis ogólny

Niszczyciele typu Tribal miały architekturę typową dla niszczycieli, z podniesionym pokładem dziobowym na ok. 40% długości kadłuba, lekko wznoszącym się ku dziobowi[4]. Artyleria główna i przeciwlotnicza średniego kalibru była umieszczona w czterech dwudziałowych stanowiskach umieszczonych na pokładzie i piętrze nadbudówek na dziobie i rufie w superpozycji. Spaliny z kotłów były odprowadzane przez dwa kominy – przy czym drugi komin od początku był obniżony o 1,2 m dla polepszenia ostrzału[5]. Niszczyciele budowane w Kanadzie od razu otrzymały wysoki kratownicowy maszt, jak na modernizowanych Tribalach budowy brytyjskiej[2]. Przed 1954 rokiem „Cayuga” otrzymała kołpaki kominów[a]. Stalowy kadłub dzielił się na 16 poprzecznych przedziałów wodoszczelnych[4]. Budowane pierwotnie okręty kanadyjskie miały wyporność standardową: 1927 ts (ton angielskich), a pełną 2519 ts[6]. Po modernizacji w latach 50. wyporność standardowa wzrosła do ok. 2200 ts, a pełna do 2800 ts[7]. Długość całkowita okrętów wynosiła 114,9 m, a szerokość: 11,12 m[6]. Zanurzenie przy wyporności pełnej w toku wojny sięgało 4,1 m[8].

Siłownia okrętowa była w układzie liniowym i mieściła się w trzech kotłowniach i jednej maszynowni[9]. Okręty napędzane były przez dwa zespoły turbin parowych systemu Parsonsa z reduktorami, mieszczące się we wspólnej maszynowni[9]. Maszyny były wyprodukowane w firmie John Inglis & Co z Halifaksu[1]. Turbiny poruszały dwie trzyłopatowe śruby o średnicy 3120 mm[9]. Parę dostarczyły trzy trójwalczakowe kotły parowe wodnorurkowe typu Admiralicji z przegrzewaczami, o ciśnieniu roboczym 21,2 at[9]. Moc projektowa siłowni wynosiła 44 000 KM[9]. Prędkość projektowa wynosiła 36 węzłów przy niepełnym obciążeniu, a 32,5 węzła przy pełnej wyporności[9]. Zapas paliwa na okrętach kanadyjskich wynosił 505 ton mazutu[6]. Zasięg sięgał 5700 mil morskich przy prędkości 15 w, 3200 mil morskich przy 20 w lub 1200 mil morskich przy prędkości maksymalnej (dane dla okrętów brytyjskich)[6].

Załoga okrętów tego typu liczyła według pierwotnego projektu etatowo 190 osób, lecz ulegała zwiększeniu do 260–300 osób pod koniec wojny[10]. Po modernizacji w latach 50. załoga etatowo liczyła 259 osób, w tym 14 oficerów[7].

Uzbrojenie i jego zmiany

Główną artylerię niszczycieli „Cayuga” i „Athabaskan”, w odróżnieniu od poprzednich okrętów typu, stanowiło początkowo osiem brytyjskich dział uniwersalnych kalibru 102 mm Mk XVI na podwójnych podstawach Mk XIX[11]. Szybkostrzelność dział 102 mm wynosiła do 20 strz./min, kąt podniesienia luf od -10° do +85°[12].

Małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza obejmowała przede wszystkim sześć armat Bofors 40 mm, z tego cztery podwójnie sprzężone w dwóch nowych podstawach Mk 5 z celownikami tachometrycznymi na nadbudówce rufowej[13]. Pozostałe dwie armaty były na pojedynczych podstawach Mk 7 z napędem mechanicznym, na platformie między kominami[b]. Na skrzydłach nadbudówki dziobowej umieszczono cztery działka 20 mm Oerlikon w dwóch podwójnie sprzężonych stanowiskach Mk V z napędem mechanicznym (podobnie jak na niszczycielach z końca wojny)[14].

Uzbrojenie torpedowe okrętów składało się z jednego poczwórnego aparatu torpedowego QR Mk IX kalibru 533 mm z czterema torpedami parogazowymi Mk IX, o masie materiału wybuchowego 340 kg trotylu[15]. Osiągały one zasięg 12 350 m z prędkością 30 w lub 9600 m z prędkością 36 w, a torpedy Mk IX* miały zasięg większy o ok. 450 m[15]. Brak jest konkretnych informacji o uzbrojeniu przeciwpodwodnym niszczycieli budowanych w Kanadzie, jednakże oryginalnie według projektu składało się ono z jednej zrzutni bomb głębinowych i dwóch miotaczy Thornycroft Mk II[15]. Miotacze bomb głębinowych na okrętach kanadyjskich umieszczone były na pokładzie rufowym[16]. Zapas bomb typowo pod koniec wojny wynosił 46[15].

Między 1949 a 1950 rokiem niszczyciel zamiast ostatniej rufowej podstawy dział („Y”) otrzymał na pokładzie dwa trzylufowe miotacze bomb głębinowych Squid kalibru 305 mm, z przedłużoną nadbudówką rufową dla pomieszczenia amunicji[c]. Około 1951 roku też rufową podstawę armat na nadbudówce („X”) zamieniono na amerykańską podwójnie sprzężoną armatę przeciwlotniczą kalibru 76 mm L/50 Mk 33 (3 inch/50 cal.)[d]. Pozostałe małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze ograniczono do czterech pojedynczych armat 40 mm Boforsa na podstawach Mk 7 na platformie między kominami i nadbudówce rufowej[17]. Na przełomie lat 50/60 stanowisko dział 76 mm zostało wyposażone w osłonę z włókna szklanego[18].

Wyposażenie i jego zmiany

Knownlyx encyclopedia image
Mostek „Cayuga” ok. 1951, z widocznym dalocelownikiem Mk 6 i oryginalnym wysokim masztem

„Cayuga” i „Athabaskan” otrzymały najnowsze brytyjskie wyposażenie kierowania ogniem w postaci wieży dalocelownika Mk 6 z dwoma parabolicznymi antenami radaru artyleryjskiego Type 275 po bokach, umieszczonej na dachu nadbudówki dziobowej, odróżniającej je od wcześniejszych okrętów[13][2]. Kanadyjskie niszczyciele budowy powojennej od początku miały wysoki maszt kratownicowy z radarem wykrywania celów nawodnych Type 293 na fale decymetrowe (z anteną w obudowie w formie krążka, potocznie określaną jako „ser” – cheese)[14][19]. Na krótkim maszcie rufowym instalowano starszy radar dozoru ogólnego Type 291 na fale metrowe z anteną w formie litery X[20]. Standardowo niszczyciele typu Tribal miały hydrolokator (Asdic) typ 144[15].

Po modernizacji przeprowadzonej do 1953 roku na „Cayuga” zamieniono maszt kratownicowy na niższy i bardziej masywny[e]. Wyposażenie radioelektroniczne i kierowania ogniem wówczas stanowiły: amerykański radar dozoru powietrznego SPS-6C, brytyjski radar dozoru nawodnego Type 293Q i radar nawigacyjny Sperry HDWS Mk 2[7]. „Cayuga” i „Athabaskan” w odróżnieniu od pozostałych zachowały swój unikalny dalocelownik Mk 6 z radarem artyleryjskim Type 275 oraz nie otrzymały radarów artyleryjskich AN/SPG-34 na stanowiskach dział[7][19]. Okręty otrzymały też nowsze stacje hydrolokacyjne: brytyjskie Type 164B i Type 162 (lub amerykańską SQS-501) i amerykańską SQS-10[7].

Służba

Knownlyx encyclopedia image
„Cayuga” w Kure, 1951 rok

HMCS „Cayuga” wszedł do służby po ukończeniu i próbach odbiorczych 20 października 1947 roku[1]. Został skierowany wraz z „Athabaskanem” do służby na zachodnim wybrzeżu Kanady[21]. Podczas przejścia na Ocean Spokojny do bazy Esquimalt(inne języki) doszło do awarii przewodów pary w jednej turbinie, ale okręt doszedł do celu z prędkością 8 węzłów na drugiej turbinie[21]. Po modernizacji został przeklasyfikowany na niszczyciel eskortowy i otrzymał w listopadzie 1949 roku nowy DDE 218 (zapisywany jako numer burtowy w formie samej liczby: 218)[22].

Po wybuchu wojny koreańskiej Kanada dołączyła do sojuszniczych sił ONZ wspierających zaatakowaną Koreę Południową. „Cayuga” i „Athabaskan” zostały tam wysłane jako pierwsze kanadyjskie okręty 5 lipca 1950 roku, docierając do bazy w japońskim Sasebo 30 lipca[23]. Dowódcą „Cayugi” i dywizjonu kanadyjskiego był kmdr J. Brock[24][25]. Okręty sojuszników między innymi ostrzeliwały wybrzeże Korei Północnej i eskortowały lotniskowce[24]. Kanadyjskie niszczyciele podczas pierwszej tury bojowej operowały tam często razem z dwoma australijskimi tego samego typu (HMAS „Bataan” i „Warramunga”)[23]. Wszystkie cztery wchodziły w skład zespołu przykrycia TF.91 podczas desantu w Inczon w połowie września 1950 roku[23]. Okręty stykały się tam z zagrożeniem minowym – 19 października 1950 roku właściwa reakcja operatora stacji hydrolokacyjnej uchroniła okręt przez wpłynięciem na pole minowe[23]. 4 listopada 1950 roku okręt odniósł niewielkie uszkodzenia od tajfunu „Clara”[26]. Na przełomie listopada i grudnia 1950 roku cztery niszczyciele typu Tribal (wraz z HMCS „Sioux” i USS „Forrest Royal”(inne języki)) osłaniały ewakuację wojsk sprzymierzonych z portu Nampo na rzece Taedong-gang, po czym niszczyły urządzenia portowe[26]. Od 9 do 21 grudnia „Cayuga” strzegła przed atakiem portu Inczon, a od końca grudnia do stycznia 1951 roku została skierowana na niewielki remont w Sasebo[27]. 17 maja 1951 roku „Cayuga” i „Athabaskan” wróciły do Kanady po pierwszej turze operacyjnej[28].

Knownlyx encyclopedia image
„Cayuga” w 1958 roku
Knownlyx encyclopedia image
„Cayuga” (w głębi), „Crescent” i „Athabaskan” podczas wizyty kanadyjskich okrętów w Rotterdamie 27 września 1962

Już 19 czerwca 1951 roku „Cayuga” powróciła do Korei, przebywając tam rok, do 14 czerwca 1952 roku[24]. Dowódcą okrętu był wówczas kmdr por. Plomer, a na jego pokładzie przybył także dowódca sił wybrzeża Pacyfiku kontradmirał Creery[29]. 10 października niszczyciel brał udział w bombardowaniu artyleryjsko-lotniczym Wŏnsanu, m.in. z krążownikiem „Belfast”[29]. 30 października 1951 roku okręt odbył dłuższy pojedynek z koreańskimi bateriami polowymi w rejonie ujścia Jalu, wystrzeliwując 155 pocisków 102 mm, bez strat w ludziach mimo bliskich wybuchów pocisków koreańskich[29]. W tym okresie lekarzem okrętowym, który we wrześniu i październiku z powodzeniem udzielił pomocy rannym Koreańczykom i amerykańskim lotnikom rozbitego bombowca B-29, był amerykański oszust Ferdinand Demara(inne języki), który przybrał tożsamość mieszkającego w Kanadzie doktora Josepha Cyra i zaciągnął się do marynarki kanadyjskiej. Wyszło to na jaw po udzieleniu przez fałszywego doktora wywiadu, po czym historia ta stała się znana w prasie i nakręcono na jej podstawie hollywoodzki film Wielki oszust(inne języki) (The Great Impostor)[29]. Po powrocie do Kanady latem 1952 roku okręt nadal operował na Pacyfiku. W 1953 roku „Cayuga” była poddana modernizacji[e]. 5 marca 1953 roku okręt odniósł niewielkie uszkodzenia, uderzając dziobem w pirs stoczni remontowej w Esquimolt[30]. Między 25 listopada 1953 a 16 grudnia 1954 roku niszczyciel odbył trzecią turę w Korei, lecz było to już po zawarciu zawieszenia broni (27 lipca 1953) i służba zmieniła charakter na patrolowy[24].

9 września 1958 roku w pożarze w kotłowni nr 1 dwóch członków załogi zostało poważnie poparzonych[30]. „Cayuga” wraz z „Athabaskanem” nadal operowały na Pacyfiku do 19 stycznia 1959 roku, kiedy rozpoczęły przejście do Halifaksu w związku z decyzją przeniesienia wszystkich niszczycieli typu Tribal na Atlantyk[30]. 2 lipca 1959 roku doszło do ponownego niewielkiego pożaru w kotłowni nr 1, a 14 marca 1961 roku w kabinie operacyjnej[30]. We wrześniu–październiku 1962 roku w składzie zespołu okrętów z lotniskowcem „Bonaventure” „Cayuga” złożyła wizytę w Europie[f][30].

Okręt został wycofany ze służby 27 lutego 1964 roku i sprzedany na złom kanadyjskiej, a następnie brytyjskiej firmie[31]. 6 października tego roku przypłynął do Faslane w celu złomowania[31].

Uwagi

  1. ↑ Według Hodges 1971 ↓, s. 64 miało to miejsce na okrętach w późnych latach 50., ale na zdjęciu z Korei z 1954 (podczas tury rozpoczętej w 1953 roku) na s. 69 „Cayuga” już ma kołpaki.
  2. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 51 podaje ogólnie, że na niszczycielach budowanych w Kanadzie zamontowano dwie podstawy pojedynczych Boforsów Mk V, ale wedługHodges 1971 ↓, s. 64 „Cayuga” i „Athabaskan” otrzymały nowsze podstawy Mk 7.
  3. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 52 podaje ogólnie, że na kanadyjskich niszczycielach podstawę dział „Y” zamieniano na dwa miotacze Squid w latach 1949–1953, ale wedługHodges 1971 ↓, s. 63 miało to miejsce do 1951 roku, natomiast już w 1949 roku „Cayuga” została przeklasyfikowana na niszczyciel eskortowy, a w lipcu 1950 wysłana do Korei.
  4. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 52 podaje ogólnie, że na niszczycielach kanadyjskich działa kalibru 76 mm montowano dopiero w latach 1953–1955, ale wedługHodges 1971 ↓, s. 63 działa kalibru 76 mm zamontowano do około 1951 roku.
  5. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 53 podaje, że na niszczycielach kanadyjskich nowy maszt montowano dopiero w latach 1953–1955, natomiast na zdjęciu z 1954 roku, podczas tury w Korei rozpoczętej w grudniu 1953 roku, „Cayuga” ma już nowy maszt (Hodges 1971 ↓, s. 69).
  6. ↑ Zespół z lotniskowcem „Bonaventure” i niszczycielami typu Tribal: „Athabaskan”, „Cayuga”, „Micmac”, „Nootka” i fregatą „Crescent” (Patianin 2012 ↓, s. 136).

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j k l Patianin 2012 ↓, s. 15–17.
  2. ↑ a b c Hodges 1971 ↓, s. 61.
  3. ↑ Hodges 1971 ↓, s. 79.
  4. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 18–21.
  5. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 45, 49.
  6. ↑ a b c d Patianin 2012 ↓, s. 37.
  7. ↑ a b c d e Patianin 2012 ↓, s. 53.
  8. ↑ Lyon 1978 ↓, s. 61.
  9. ↑ a b c d e f Patianin 2012 ↓, s. 21.
  10. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 36.
  11. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 45, 52.
  12. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 45.
  13. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 51–52.
  14. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 50–52.
  15. ↑ a b c d e Patianin 2012 ↓, s. 30–31.
  16. ↑ Hodges 1971 ↓, s. 57–59.
  17. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 52.
  18. ↑ Hodges 1971 ↓, s. 69.
  19. ↑ a b Hodges 1971 ↓, s. 43.
  20. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 47–51.
  21. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 125–126.
  22. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 51, 125, 129.
  23. ↑ a b c d Patianin 2012 ↓, s. 126–127.
  24. ↑ a b c d Patianin 2012 ↓, s. 126–128.
  25. ↑ Hodges 1971 ↓, s. 68.
  26. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 127–128.
  27. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 127–129.
  28. ↑ Patianin 2012 ↓, s. 129–133.
  29. ↑ a b c d Patianin 2012 ↓, s. 129–130.
  30. ↑ a b c d e Patianin 2012 ↓, s. 134–136.
  31. ↑ a b Patianin 2012 ↓, s. 142.

Bibliografia

  • Peter Hodges: Tribal Class Destroyer. Royal Navy and Commonwealth. Londyn: Almark Publishing, 1971. ISBN 0-85524-047-4. (ang.).
  • David Lyon: The British Tribals, 1935. W: Robert Gardiner (red.): Super destroyers. Greenwich: Conway Maritime Press, 1978, s. 48–61, seria: Warship Special. 2. ISBN 0-85177-131-9. (ang.).
  • Siergiej Patianin: Superesmincy Churchilla. Samyje bojewyje korabli Korolewskogo fłota. Moskwa: Jauza / Eksmo, 2012. ISBN 978-5-699-60471-5. (ros.).
Niszczyciele typu Tribal
Okręty brytyjskie
Program z 1935
Program z 1936
Okręty kanadyjskie
Budowy Vickers
Budowy Halifax
Okręty australijskie
Budowy Cockatoo

Royal Navy

Royal Canadian Navy

Royal Australian Navy

Content available under CC BY-SA 4.0.

Source: Wikipedia.