PL EN DE FR ES IT PT RU JA ZH NL UK TR KO CS SV AR VI FA ID HU RO NO FI

Trybalizm

Knownlyx encyclopedia image
Saamowie w tradycyjnych strojach (Laponia, 2005)

Trybalizm – termin określający tendencję do utrzymywania się przednarodowych podziałów oraz odrębności plemiennych. W społeczeństwach plemiennym bywa czynnikiem hamującym proces kształtowania się narodu[1]. Może akceptować współczesne aspekty życia oraz czynności, jak np. praktykowanie religii abrahamowych, edukację, komunikację mobilną oraz wymianę walut[2]. Wykazuje również cechy podobne do nacjonalizmu[3][4] oraz sprzeczne z islamem[5].

Knownlyx encyclopedia image
Dzieci z plemienia Janomamów zamieszkujące wenezuelski stan Amazonas (2007)

W XX wieku trybalizm był zauważalny na terenie Kazachstanu, jednak kazachscy intelektualiści proponowali porzucenie tej idei na rzecz nacjonalizmu; po rozpadzie Związku Radzieckiego i uzyskaniu przez Kazachstan niepodległości, ze względu na wzrost współczynnika urbanizacji i na zachodzące wówczas reformy gospodarcze, trybalizm w tym regionie zanikł[6][7][8]. Chociaż podział plemienny prawie całkowicie zanikł na świecie, wciąż występują jego aspekty, takie jak odrębny język, kultura bądź pochodzenie[9][10].

Struktura społeczna

Członkowie plemienia mają silną tożsamość kulturową i etniczną[11][12], a hierarchia społeczna rzadko w nich występuje[13]. Członkowie plemienia często w swoich językach nazywają się ludem (przykładowo nazwa plemienia Inuitów w ich języku oznacza słowo ludzie)[14].

Plemię w antropologii

W antropologii termin plemienia nigdy nie został jednoznacznie zdefiniowany, jednak jest zgoda w kwestii nazewnictwa społeczeństw plemiennych; część z nich zalicza się do koczowników, jednak inne prowadzą osiadły tryb życia na stale zamieszkiwanym przez nich terytorium[15].

Plemię jako termin antropologiczny zaczął tracić popularność w połowie XX wieku, gdyż zaczął być utożsamiany z kolonializmem[16].

Koncepcja ewolucji

Trybalizm ma bardzo adaptacyjny wpływ na ewolucję człowieka[17] oraz pomaga powstrzymać jednostkę przed odejściem od swojego plemienia lub dołączeniem do innego[18].

Brytyjski psycholog i profesor Uniwersytetu w Liverpoolu Robin Dunbar przeprowadził badania, w których stwierdził, że wielkość grupy społecznej jest zależna od rozmiaru mózgu naczelnych ssaków, oraz że człowiek może utrzymywać trwałe więzi z około 150 osobami; to zjawisko jest znane jako liczba Dunbara[19][20]. Z kolei antropolodzy Russell Bernard i Peter Killworth przeprowadzili w Stanach Zjednoczonych podobne badania, gdzie liczba wyniosła 290[21].

Krytyka

Termin trybalizmu został skrytykowany przez Aidana Southalla[22], który nazywał go "narzędziem kolonializmu"[23]; ten termin był jednak używany przez europejskich kolonizatorów w odniesieniu do ruchów narodowo-wyzwoleńczych, szczególnie w Afryce[24].

W kwietniu 2021 roku w czasopiśmie „Journal of Hospital Medicine” miał ukazać się artykuł pt. Tribalism: The Good, The Bad, and The Future (pol. Trybalizm: dobro, zło i przyszłość); został jednak wycofany z powodu protestów czytelników w sprawie używania terminów plemię i plemienność[25]. Artykuł został jednak opublikowany pod inną nazwą[25], a redaktor naczelny czasopisma wystosował oficjalne przeprosiny[26].

Przypisy

  1. ↑ trybalizm, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-09-21].
  2. ↑ James 2012 ↓.
  3. ↑ Glover 2007 ↓, s. 192.
  4. ↑ Szilágyi Ákos: A magyar nemzet tribalizálása (1). ketezer.hu, 2005. (węg.).
  5. ↑ العصبية القبلية.. عودة للجاهلية في أبشع صورها!!. alukah.net, 2011-05-03. (arab.).
  6. ↑ Kazachska Encyklopedia 1998 ↓.
  7. ↑ Żeti żardży 2008 ↓.
  8. ↑ Aruna Ltd. 2005 ↓.
  9. ↑ Václav Hrnčíř, Petr Květina, Jan Květina: Tribalismus: my versus ti druzí. vesmir.cz, 2021-01-04. (cz.).
  10. ↑ Glover 2007 ↓, s. 194.
  11. ↑ Dekā 1993 ↓, s. 90.
  12. ↑ Szociológia fogalmak. vik.wiki. s. 8. (węg.).
  13. ↑ Manners i Kaplan 2007 ↓, s. 453-464.
  14. ↑ Lowther 2003 ↓, s. 14.
  15. ↑ Stewart 2013 ↓, s. 563.
  16. ↑ tribe, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-05] (ang.).
  17. ↑ Isaacs 1975 ↓, s. 43.
  18. ↑ Jenks 1998 ↓, s. 339.
  19. ↑ Dunbar 2010 ↓.
  20. ↑ Dunbar 1993 ↓, s. 681-735.
  21. ↑ Cristopher McCarty, Peter Killworth, Russell Bernard, Eugene Johnsen: Comparing Two Methods for Estimating Network Size. bebr.ufl.edu, 2001. (ang.).
  22. ↑ Southall 1970 ↓, s. 28-50.
  23. ↑ Sneath 2006 ↓.
  24. ↑ ტრაიბალიზმი და ტრიბალიზმი. nplg.gov.ge. (gruz.).
  25. ↑ a b Batya Swift Yasgur: What an Editor Learned After a Journal Paper Was Deemed Insensitive. medscape.com, 2021-07-07. (ang.).
  26. ↑ Shah i inni 2021 ↓, s. 325.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Anglojęzyczne
Inne

Content available under CC BY-SA 4.0.

Source: Wikipedia.