Statut warcki

Statut warcki – polski statut ziemski wydany przez króla Władysława II Jagiełłę na zjeździe generalnym w Warcie 28 października 1423^[1][2]. W nowszej literaturze historyczno-prawnej nazywany jest statutem krakowsko-warckim, ponieważ właściwy tekst statutu poprzedza rozporządzenie królewskie o rokach sądowych wydane w Krakowie w 1421^[3].

Do czasu drugiej wojny światowej zachowało się osiemnaście rękopiśmiennych kopii statutu sporządzonych jeszcze w XV wieku^[4]. W 1478 statut został wydany w pierwszym drukowanym zbiorze polskich statutów średniowiecznych (Syntagmata). Tekst statutu w tej samej redakcji znalazł się później w Statucie Łaskiego, a następnie Volumina Legum^[5].

Wybrane postanowienia statutu:

• prawo odbierania gruntów (rugowania) krnąbrnych sołtysów;
• potwierdzenie ograniczenia jurysdykcji starostów do tzw. czterech artykułów grodzkich (zgwałcenie, rozbój na drodze publicznej, podpalenie i najście na dom szlachecki);
• nadanie wojewodom kompetencji w zakresie ustalaniu miar i cen wyrobów rzemieślniczych (tzw. taksy wojewodzińskie);
• ograniczenie prawa chłopów do opuszczania wsi;
• ustalenie kar za przyjmowanie zbiegłych chłopów.

• Grodecki R., Zachorowski S., Dąbrowski J., Dzieje Polski średniowiecznej, t. 2, Kraków 1995.
• Grodecki R., Zachorowski S., Dąbrowski J., Dzieje Polski średniowiecznej, Kraków 2011.
• Polskie statuty ziemskie w redakcji najstarszych druków (Syntagmata), opr. L. Łysiak, S. Roman, Wrocław-Kraków 1958.
• Uruszczak W., Rękopisy Statutu krakowsko-warckiego z 1421/1423 roku, [w:] Nil nisi veritas. Księga dedykowana Profesorowi Jackowi Matuszewskiemu, red. M. Głuszak, D. Wiśniewska-Jóźwiak, Łódź 2016, s. 99-114.

• Antoni Zygmunt Helcel, Starodawne prawa polskiego pomniki tom I, s. 301 - 328
• Andrzej Grzywacz, Problemy interpretacji postanowień Statutu Warckiego z 1423 roku w zakresie ochrony cisa.