Siedlanka

Siedlanka

wieś
Centrum Siedlanki (2022)
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	kolbuszowski
Gmina	Niwiska
Wysokość	194–253 m n.p.m.
Liczba ludności (2021)	800[2]
Strefa numeracyjna	17
Kod pocztowy	36-147[3]
Tablice rejestracyjne	RKL
SIMC	0657349[4]
Położenie na mapie gminy Niwiska Siedlanka
Położenie na mapie Polski Siedlanka
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Siedlanka
Położenie na mapie powiatu kolbuszowskiego Siedlanka
50°15′31″N 21°40′41″E/50,258611 21,678056[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Siedlanka – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, w gminie Niwiska^[4][5]. Ma status sołectwa^[6].

We wsi znajduje się szkoła podstawowa, punkt przedszkolny i żłobek. Działa jednostka ochotniczej straży pożarnej, niepubliczna przychodnia POZ, koło gospodyń wiejskich i klub piłkarski.

Nazwa miejscowości pochodzi najprawdopodobniej od wyrazu siodło, tj. siedziba. Występowała też wersja nazwy Siedlanow^[7] oraz Siedlanowo^[8].

Siedlanka położona jest na Płaskowyżu Kolbuszowskim^[9], w granicach Mielecko-Kolbuszowsko-Głogowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu^[10], w większości rozciągnięta jest wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 875 na odcinku między Mielcem i Kolbuszową^[11].

Przez wieś przepływa struga Świerczówka, dopływ Przyrwy^[12].

Najbliżej Siedlanki znajdują się miejscowości: Kosowy, Hucina, Trześń, Nowa Wieś (gmina Kolbuszowa), Świerczów (gmina Kolbuszowa) oraz Trzęsówka (gmina Cmolas)^[13].

Według rejestru TERYT Siedlanka nie posiada części wsi^[4]. W 1965 jako część wsi wymieniano Zagrody, ponadto wspominano o zagajniku Choiny^[14].

Najstarsze ślady pobytu człowieka na terenie wsi pochodzą z młodszej epoki kamienia (ok. 4500 – 1800 lat p.n.e.). Są to pojedyncze znaleziska krzemiennych siekierek oraz kamiennych toporków. Prawdopodobnie tereny miejscowości i okolic mogli penetrować przedstawiciele ludności z epok brązu i żelaza, zwłaszcza reprezentanci kultury łużyckiej. Ostatnim śladem osadnictwa pradziejowego na terenie wsi jest stanowisko wydmowe, gdzie udokumentowano występowanie fragmentów ceramiki kultury przeworskiej^[15].

Siedlanka powstała prawdopodobnie pod koniec XVI wieku^[16]. Wieś po raz pierwszy wymieniana w pochodzącym z 1616 roku kontrakcie kupna klucza kolbuszowskiego od Anny z Mieleckich Ratowskiej przez Stanisława Lubomirskiego, posiadacza jednej z największych fortun magnackich w Małopolsce i starostę sandomierskiego. W 1791 roku wieś stała się własnością Tyszkiewiczów^[17].

Od 1 sierpnia 1907 roku we wsi została utworzona składnica pocztowa należąca do okręgu doręczeń urzędu pocztowego w Kolbuszowej^[18]. Około 1910 roku we wsi zawiązano kółko rolnicze. Powstał również posterunek policji z trzema funkcjonariuszami. Przypuszczalnie w 1914 przez Siedlankę przebiegała droga nazywana gościńcem o nawierzchni utwardzonej żwirem relacji Kolbuszowa–Mielec–Wojsław^[17].

W okresie dwudziestolecia międzywojennego obszar dworski należący do Tyszkiewiczów kupił Zalel Orgiel i S-ka, właściciel tartaku i młyna parowego w Kolbuszowej. Miejscowe kółko rolnicze prowadziło we wsi sklep, w którym sprzedawano artykuły spożywcze i naftę. Pośredniczył on również w rozprowadzaniu nasion, nawozów sztucznych i niektórych maszyn rolniczych^[17]. W 1934 roku przeprowadzono reorganizację podziału administracyjnego, w wyniku której Siedlanka została wyodrębniona jako gromada w gminie Kolbuszowa Dolna^[19].

Po wybuchu II wojny światowej Siedlanka, podobnie jak cała gmina Kolbuszowa Dolna, weszła w skład SS-Gutsbezirk Truppenübungsplatz Heidelager, który funkcjonował na obszarze Landkreis Debica w dystrykcie krakowskim Generalnego Gubernatorstwa^[20]. Od 1 stycznia do 31 grudnia 1940 roku ze wsi wysiedlono ok. 72 osoby^[21].

Podczas odwrotu wojsk hitlerowskich zdarzały się pojedyncze przypadki grabieży mienia chłopskiego. Gdy do Siedlanki wkroczyła armia radziecka, dochodziło do wysiedlania mieszkańców z ich domów i ataków na miejscową ludność^[22].

W 1947 roku powołano nową gminę zbiorową mającą siedzibę w Niwiskach, do której należała Siedlanka. Taki stan utrzymał się do 1955 roku, kiedy gminę zlikwidowano, a na jej obszarze utworzono dwie gromady znajdujące się w Niwiskach i Siedlance. W skład tej ostatniej wchodziły wsie: Hucina–Staszówka, Kosowy, Przyłęk i Siedlanka^[23]. 1 stycznia 1973 roku reaktywowano gminę Niwiska^[24].

W 1950 roku we wsi działała placówka pocztowa^[25].

W 1957 roku oddano do użytku Dom Ludowy (nazywany Siedleniakiem^[26]), w którym mieściło się prezydium gromadzkiej rady narodowej. Po zniesieniu gromady w budynku otwarto ośrodek zdrowia (później przeniesiony do Domu Strażaka), który zatrudniał wówczas lekarza i dwie pielęgniarki^[27].

W 1961 roku we wsi utworzono koło gospodyń wiejskich^[28], które w 2024 roku zostało wpisane do Krajowego Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich. W 2025 roku koło liczyło 78 osób^[29].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego, zaś od 1999 roku znalazła się w województwie podkarpackim^[30].

Ludność Siedlanki w poszczególnych latach:

Liczba ludności Siedlanki w latach 1889–2021:

Znaczna część Siedlanki położona jest wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 875 relacji Mielec – Kolbuszowa – Sokołów Małopolski – Leżajsk. Przez wieś przebiega również droga powiatowa nr 1 223R relacji Ostrowy Tuszowskie – Trzęsówka – Siedlanka, droga gminna nr 104163R relacji Siedlanka – Trześń oraz droga gminna nr 104158R relacji Siedlanka – Nowa Wieś^[11].

We wsi znajdują się dwa przystanki autobusowe, ulokowane przy drodze wojewódzkiej^[41]. Zatrzymują się na nich autobusy prywatnych przewoźników świadczących przewozy na liniach łączących Mielec i Rzeszów^[42][43].

Miejscowość została zelektryfikowana w XX wieku^[44]. Na północy wsi ciągnie się sieć najwyższego napięcia 400 kV Rzeszów-Połaniec^[45].

Od 1990 roku przez wieś przebiega gazociąg. W miejscowości znajduje się wybudowany w 1994 roku wodociąg^[46], który dostarcza wodę z ujęcia w Przyłęku^[47]. Wieś posiada również wybudowaną w latach 2011–2012 kanalizację^[46], z której ścieki trafiają do oczyszczalni w Trześni^[47].

Pomiędzy 1992 a 1994 rokiem we wsi powstała centrala telefoniczna^[46].

We wsi działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej założona w 1946 roku^[a]. W 1949 roku jednostka otrzymała od gromady Siedlanka barak, w którym przechowywano sprzęt przeciwpożarowy. Wiosną 1950 roku rozpoczęto budowę remizy strażackiej, którą zakończono jesienią^[48]. W 1984 roku z inicjatywy Karola Pieńka rozpoczęto budowę domu strażaka. Budynek ukończono w 1987 roku^[b]. 17 września 2000 roku na jego frontowej fasadzie wmurowano tablicę upamiętniającą strażaka Karola Pieńka^[48].

Służbę m.in. w Siedlance pełni dzielnicowy z rejonu wiejskiego nr 8 Komendy Powiatowej Policji w Kolbuszowej^[49].

W miejscowości działa niepubliczny POZ oraz punkt apteczny^[50].

Od roku 1889 w Siedlance działała 1-klasowa szkoła ludowa, która w 1891 otrzymała nowy budynek szkolny^[51]. W 2021 we wsi działała ośmioklasowa szkoła podstawowa posiadająca salę gimnastyczną^[52]. 1 września 2020 roku nadano szkole imię bł. Karoliny Kózkówny^[53].

We wsi znajduje się również punkt przedszkolny Wesoły Promyk^[54] oraz żłobek Chatka Puchatka^[55].

W XX wieku przy miejscowej szkole podstawowej zaczęła funkcjonować biblioteka szkolna oraz późniejsza filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Niwiskach, która wówczas nazywana była gromadzkim punktem bibliotecznym. Obie placówki posiadały księgozbiór liczący ok. 2000 pozycji^[44]. Filię przenoszono później m.in. do agronomówki, domu strażaka i dawnego domu ludowego, gdzie miała siedzibę w 2020 roku^[27].

Po 1973 roku w Siedleniaku mieściła się klubokawiarnia. W tymże budynku przez pewien czas istniało muzeum wsi, gdzie znajdowały się eksponaty ofiarowane przez mieszkańców^[27].

Od XVII do XVIII wieku Siedlanka należała do parafii Przemienienia Pańskiego w Cmolasie^[8], by w 1788 roku stać się częścią parafii Świętej Anny w Trzęsówce^[56]. W 1983 roku miejscowość weszła w skład parafii Najświętszego Serca Jezusowego w Kosowach^[57].

W 1889 roku wieś zamieszkiwało 478 wyznawców rzymskokatolicyzmu, a 7 judaizmu^[32].

Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Siedlance 499 osób było wyznania rzymskokatolickiego, 7 mojżeszowego^[33].

W miejscowości działa klub piłkarski LKS Błękitni Siedlanka założony w 1949 roku. Drużyna korzysta z boiska o wymiarach 98 × 48 metrów, którego trybuny mogą pomieścić 300 widzów^[58]. Ponadto klub wykorzystuje szatnię, której budowa zakończyła się w październiku 2018 roku^[59]. W sezonie 2025/26 klub rozgrywa mecze w klasie A gr. Rzeszów III - Mielec^[58].

We wrześniu 2014 roku przy szkole podstawowej została oddana do użytku sala gimnastyczna o wymiarach 13 × 24,31 metrów^[60].

W czerwcu 2010 roku w Siedlance otwarto plac zabaw, którego budowę sfinansowano z funduszu sołeckiego^[61]. W 2019 roku na jego terenie otwarto siłownię zewnętrzną^[62].

W latach 2017–2018 w okolicach Siedleniaka postawiono altanę^[63] oraz wiaty, a ich okolicę wyposażono w oświetlenie^[26].

W 2022 roku przy szkole podstawowej wybudowano boisko o wymiarach 42 × 16,5 metrów^[64]. W 2024 roku za boiskiem wykonano bieżnię do skoku w dal^[65].

We wsi znajdują się 4 obiekty wpisane do ewidencji zabytków gminy Niwiska^[66]:

• drewniana kapliczka św. Jana Nepomucena^[51] z ok. 1870 roku,
• murowana kapliczka z 1947 roku,
• drewniany dom z lat 20. XX wieku,
• stodoła ze stajną z lat 20. XX wieku.

Ponadto na terenie wsi znajdują się trzy stanowiska archeologiczne^[66].

• Aleksander Codello – doktor historii, nauczyciel^[67].

• gromada Siedlanka

Zobacz wiadomości w serwisie Wikinews na temat: Siedlanka

• Siedlonka (1) ''al. Siedlanka'', [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 516 .
• Strona gminy Niwiska. Opis sołectwa Siedlanka