Sezon huraganowy na Atlantyku w 1850 roku

Sezon huraganowy na Atlantyku w 1850 roku – ostatni sezon huraganowy nieuwzględniony w oficjalnej bazie danych huraganów atlantyckich. Choć dane meteorologiczne są w dużej mierze niekompletne, wskazują one, że trzy znaczące cyklony tropikalne dotarły do lądu, powodując za każdym razem poważne szkody. Pierwszy z nich uderzył w Karolinę Północną 18 lipca, wyrządzając tam poważne zniszczenia, a następnie przemieścił się nad Stany Środkowoatlantyckie, przynosząc sztormowe przypływy, silny wiatr i intensywne opady deszczu. Nawalne deszcze wywołały powodzie rzeczne na odcinku od Baltimore po Filadelfię, szczególnie w dolinie rzeki Schuylkill, gdzie w różnych zdarzeniach zginęło 20 osób. Silny wiatr spowodował szkody w budynkach mieszkalnych i infrastrukturze publicznej w Nowym Jorku i okolicach, natomiast destrukcyjne powodzie objęły także środkową i północną część Nowej Anglii. Na całym obszarze ucierpiały uprawy rolne oraz sieć kolejowa.

22 sierpnia potężny huragan uderzył w Hawanę na Kubie, niszcząc sady owocowe i paraliżując ruch statków, po czym wszedł na ląd w zachodniej części Florydy, wywołując tam ogromny sztormowy przypływ. W rejonie Apalachicoli wystąpiły rozległe powodzie przybrzeżne, a w miarę przemieszczania się układu w głąb lądu towarzyszyły mu niszczycielskie porywy wiatru na obszarze południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych. Obfite opady deszczu, które objęły pas od Georgii po Wirginię, wywołały rozległe powodzie; w jednym z przypadków poziom rzeki podniósł się o ponad 6,1 metrów powyżej stanu normalnego. Na trasie huraganu zniszczone zostały uprawy i drzewa, a w pobliżu Halifax w Karolinie Północnej runął duży most kolejowy. Na wodach przybrzeżnych, w warunkach sztormowych, pilotówka zderzyła się z większym statkiem i zatonęła. Na terenach Wirginii o zmiennym stanie wód huragan uznano za najgorszy od niemal 30 lat. Po krótkotrwałym wyjściu nad otwarty Atlantyk u wybrzeży New Jersey cyklon ponownie wszedł na ląd na obszarze Nowej Anglii. W dniach 24–25 sierpnia większość tego regionu doświadczała silnego wiatru oraz opadów o natężeniu od umiarkowanego do bardzo intensywnego.

W dniach 7–8 września huragan przemieszczał się wzdłuż wybrzeża od stanu Nowy Jork po Cape Cod, przynosząc porywiste wiatry i znaczne opady deszczu oraz powodując trudności dla wielu statków. Następnie układ uderzył w Kanadę Atlantycką, gdzie według przekazów spowodował „wielkie straty materialne i liczne ofiary”^[1], choć raporty o zniszczeniach są ograniczone. Zachowały się cząstkowe informacje o innych huraganach, w tym o dwóch układach, które pozostały nad otwartymi wodami Atlantyku – jeden na początku września, a drugi w połowie października.

Próby skatalogowania huraganów atlantyckich w pierwszej połowie XIX wieku podjęto już w 1855 roku, kiedy Andrés Poey opublikował dane o nieco ponad 400 cyklonach tropikalnych w okresie 1493–1855. Poey wymienił jednak tylko trzy z co najmniej pięciu huraganów, które powstały w sezonie z 1850 roku^[2]. W wydanej w 1963 roku książce „Early American Hurricanes, 1492–1870” badacz pogody David M. Ludlum(inne języki) szczegółowo omówił trzy najważniejsze cyklony tropikalne, które w 1850 roku uderzyły w Stany Zjednoczone. Nietypową cechą tego sezonu było to, że wszystkie trzy systemy silnie oddziaływały na północno-wschodnią część kraju; Ludlum porównuje go pod tym względem do sezonu z 1954 roku, w którym trzy znaczące cyklony tropikalne dotarły do Wschodniego Wybrzeża. Tradycyjnie bardziej narażone na huragany obszary, takie jak Floryda, w 1850 roku uniknęły najcięższych uderzeń, natomiast dalej na północ panowały wyjątkowo tropikalne warunki atmosferyczne. Newark w stanie New Jersey odnotował wówczas najcieplejsze – a zarazem najbardziej deszczowe – lato w dotychczasowej historii pomiarów, co wynikało z częstego przechodzenia huraganów w pobliżu oraz napływu powietrza tropikalnego^[3][4].

Znaczna część raportów meteorologicznych dotyczących sezonu z 1850 roku została utracona w pożarze Smithsonian Institution w 1856 roku, co ogranicza wiedzę o aktywności huraganowej w tamtym roku^[5]. Ponieważ sezon ten znajduje się poza zakresem oficjalnej bazy danych huraganów atlantyckich (obejmującej okres od 1851 roku wzwyż) oraz związanego z nią projektu ponownej analizy^[6], dostępne dane uznaje się za niekompletne. Zachowane informacje o cyklonach pochodzą przede wszystkim z prywatnych dzienników meteorologicznych i doniesień prasowych, a znane trajektorie huraganów mają charakter jedynie przybliżony^[5].

27 czerwca nad zatoką Matagorda w południowo-wschodnim Teksasie przeszedł gwałtowny szkwał. Silny wiatr zerwał jeden ze statków z kotwicy, a co najmniej jeden inny statek odniósł uszkodzenia konstrukcyjne. Chociaż wydarzenie to zostało ujęte w publikacji Weather Prediction Center(inne języki) pt. „Texas Hurricane History”, informacje o tej burzy pozostają niekompletne^[7].

Pierwszy udokumentowany huragan sezonu 1850 powstał na Morzu Karaibskim^[2], gdzie w dniach 11–12 lipca spowodował zniszczenia kilkudziesięciu statków w rejonie Wysp Nawietrznych^[8]. 18 lipca burza uderzyła w Karolinę Północną od strony południowej jako huragan odpowiadający co najmniej 1. kategorii w dzisiejszej skali Saffira-Simpsona, po czym kontynuowała ruch ku północy^[9]. Dokładne miejsce wejścia na ląd nie jest znane, przyjmuje się jednak, że nastąpiło ono na południe od przylądka Hatteras^[10]. Statki znajdujące się u wybrzeży stanu przez trzy kolejne dni – od 15 do 18 lipca – doświadczały warunków huraganowych. Na lądzie odnotowano „wielkie zniszczenia” na odcinku od Wilmington do Elizabeth City^[11][2].

Gwałtowne fale wzburzyły wody zatoki Chesapeake, a wywołane sztormem przypływy, sięgające nawet 1,8 metra powyżej normy, zalały nabrzeża oraz nadbrzeżne miejscowości^[12][13]. W rejonie Baltimore przez dłuższy czas utrzymywały się wiatry o sile wichury, którym towarzyszyły ulewne opady deszczu^[14]. Gdy strumienie i rzeki wystąpiły z brzegów^[15], piwnice oraz ulice zostały zalane wodą powodziową. Liczne drzewa zostały powalone, a wiele słabo zbudowanych lub niedokończonych budynków uległo zniszczeniu. Sztorm przerwał łączność telegraficzną między Baltimore a okolicznymi obszarami. Na terenach wiejskich zalane zostały położone nisko łąki kośne, a większość upraw kukurydzy uległa zniszczeniu. W Bladensburgu w stanie Maryland dworzec kolejowy wraz z lokomotywą zostały spłukane do sąsiedniej zalanej drogi wodnej. Przybycie statków do portu zostało opóźnione przez sztorm, który jeden z kapitanów uznał za najgorszy, jaki kiedykolwiek widział; niektóre jednostki doznały przy tym poważnych uszkodzeń^[13].

Skutki burzy szybko rozprzestrzeniły się na północ. W Filadelfii wiatr zaczął przybierać na sile rankiem 18 lipca, a do wieczora osiągnął już gwałtowny charakter^[11]. Wczesnym rankiem 19 lipca, gdy centrum huraganu przemieszczało się na zachód od miasta, ciśnienie atmosferyczne spadło do 993 hPa^[9][11], a suma opadów przekroczyła 100 mm^[14]. Burza spowodowała w Filadelfii znaczne zniszczenia drzew, szyldów i budynków^[16]. Kilka domów zostało całkowicie zniszczonych, a wiele innych – w tym duży ceglany gmach w pobliżu Rittenhouse Square(inne języki) – doznało uszkodzeń. W rejonie wystąpiła rozległa powódź słodkowodna, zwłaszcza w dolinie rzeki Schuylkill, która w krótkim czasie osiągnęła najwyższy stan od 1838 roku. Woda porwała ogromne ilości drewna budowlanego i zatopiła kilka nabrzeży. Setki mieszkańców, widząc „spełnienie najgorszych obaw”, w pośpiechu starało się ograniczyć skutki zalania. Mosty nad rzeką w Phoenixville zostały zerwane, co pociągnęło za sobą śmierć czterech osób. Powyżej Phoenixville pękła śluza na tamie, niszcząc łódź i zabijając jej pasażerów. Nad brzegami rzeki w pobliżu Conshohocken(inne języki) utonęło czterech mężczyzn i dziecko. Linie kolejowe w nisko położonych miejscach znalazły się pod wodą sięgającą do 0,9 metra^[17]. Na rzekach Schuylkill i Delaware przewróciło się wiele małych jednostek pływających^[16]. Łącznie w różnych zdarzeniach związanych z burzą na odcinku rzeki Schuylkill życie straciło 20 osób^[10].

Huragan spowodował poważne straty w rolnictwie Stanów Środkowoatlantyckich. Powódź w okolicach Filadelfii zniszczyła sady owocowe^[17], natomiast w pobliskim Burlington w stanie New Jersey silny wiatr i ulewny deszcz w nocy 18 lipca wyrządziły znaczne szkody w uprawach^[11] – całe pola kukurydzy zostały powalone na ziemię^[17]. Rzeka Delaware wystąpiła z brzegów w rejonie Burlington, zalewając przyległe niższe tereny. Znaczne podtopienia wystąpiły również w dolinie rzeki Lehigh^[10]. Na północ od Filadelfii uszkodzone zostały linie telegraficzne, co w okresie bezpośrednio po przejściu burzy poważnie ograniczyło łączność^[16]. Na terenie całego regionu powalone drzewa zablokowały odcinki linii kolejowych^[17].

W Newarku w stanie New Jersey zarejestrowano porywy wiatru o sile huraganu, a suma opadów przekroczyła pojemność deszczomierza, wynoszącą 121 mm^[10]. W nocy z 18 lipca oraz rankiem 19 lipca Nowy Jork znalazł się pod wpływem gwałtownego wiatru; liczne drzewa zostały wyrwane z korzeniami lub połamane, a ziemię pokryły oderwane gałęzie i liście. Burza zniszczyła markizy, a z kilku budynków zerwała blaszane pokrycia dachowe^[10][14]. W porcie nowojorskim kilka statków zerwało się z kotwic i zostało wyrzuconych na brzeg. Na wschodnim odcinku wybrzeża Long Island wiele kabotażowców rozbiło się o brzeg. Wysoki przypływ sztormowy w połączeniu z wiatrem zniszczył obiekty kąpielowe i inne urządzenia nadbrzeżne na Coney Island^[10].

W miarę przemieszczania się burzy ku północy przez centralną część stanu Nowy Jork wywoływała ona w większości regionu Nowej Anglii silne wiatry południowo-wschodnie oraz intensywne opady deszczu. W forcie Trumbull na wybrzeżu Connecticut ulewne opady, które rozpoczęły się wczesnym rankiem 19 lipca, przyniosły w sumie 82 mm deszczu^[10]. W Hartfordzie powódź spowodowała straty szacowane na około 100 000 dolarów (wartość z 1850 roku^[18]). Porywy wiatru południowo-wschodniego osiągały maksymalnie siłę sztormu tropikalnego. Szkody w mieniu i uprawach ograniczono do zachodniej części Nowej Anglii; obszary takie jak wschodnie Massachusetts pozostały nietknięte. W Providence odnotowano mniejsze opady – 25 mm^[10]. Zasięg opadów obejmował daleką północ Nowej Anglii: w Montpelier w stanie Vermont spadło 130 mm deszczu, a w Burlington 82 mm^[11]. Wywołane w ten sposób powodzie należały w niektórych miejscach do najpoważniejszych od wielu lat^[18].

Układ tropikalny, po raz pierwszy zaobserwowany w pobliżu Barbadosu 16 sierpnia, wpłynął na Wyspy Nawietrzne, a następnie 20 sierpnia osiągnął siłę huraganu w rejonie Ponce na Portoryko^[2][19]. Dwa dni później huragan przeszedł nad zachodnią Kubą^[18], powodując w okolicach Hawany ekstremalnie niekorzystne warunki pogodowe. Burza zniszczyła rozległe plantacje bananów, a wszystkie jednostki znajdujące się w Zatoce Hawańskiej zostały zerwane z kotwic w kulminacyjnym momencie przejścia huraganu^[2][20].

Burza przesunęła się na północ nad wschodnią częścią Zatoki Meksykańskiej i 23 sierpnia uderzyła w zachodnią Florydę pomiędzy Pensacolą a Panama City. W rejonie Apalachicoli wystąpił wyjątkowo wysoki przypływ sztormowy, który doprowadził do rozległych podtopień terenów nadbrzeżnych^[18][21]. Huragan zniszczył nabrzeża, a wiele statków zostało uszkodzonych lub osadzonych na mieliźnie. Woda morska wdarła się w głąb Apalachicoli, zalewając magazyny i ulice; jedna z nich została całkowicie zablokowana przez szczątki i powalone drzewa^[22]. Dalej na wschód wzbierające wody powodziowe zerwały most na rzece Wakulla(inne języki). W stolicy stanu, Tallahassee, przez długi czas utrzymywały się silne wiatry. Przechodząc dalej w kierunku Karoliny Północnej i Południowej, burza wywołała gwałtowne wiatry również w Georgii – zniszczenia domów, upraw oraz drzew odnotowano na odcinku od Griffin po Augustę. Niekorzystne warunki pogodowe objęły również tereny położone bardziej na zachód; w Montgomery w stanie Alabama noc z 23 na 24 sierpnia przyniosła silny wiatr i intensywne opady deszczu^[21].

Silne wiatry południowo-wschodnie poważnie utrudniały żeglugę u wybrzeży Karoliny Północnej. Kilka jednostek znalazło się w niebezpieczeństwie^[18]; w jednym z przypadków pilotówka zatonęła po kolizji z innym statkiem^[23]. Z uwagi na to zdarzenie, huragan został włączony do współczesnej kompilacji National Hurricane Center(inne języki) jako cyklon tropikalny, który „mógł spowodować” co najmniej 25 ofiar śmiertelnych^[24]. W pobliżu przylądka Cape Fear na mieliznę wyrzucony został szkuner H. Wescott^[23].

Silne wiatry odnotowano na odcinku od Savannah w stanie Georgia po Wilmington w Karolinie Północnej^[18][25]. W pobliżu Halifax w Karolinie Północnej wichura powaliła most kolejowy o długości około 140 m i wysokości 18 m^[23]. Burza spustoszyła również okoliczne tereny rolnicze, niszcząc uprawy, ogrodzenia, drzewa oraz budynki; kilka osób odniosło obrażenia^[26]. Znaczne szkody zarejestrowano w rejonie Raleigh^[27], natomiast w New Bern liczne drzewa zostały połamane, a kilka dużych okazów zostało wyrwanych z korzeniami. Lokalne uprawy kukurydzy – już zdziesiątkowane przez lipcowy huragan – uznano za całkowicie utracone, choć szkody w infrastrukturze okazały się niewielkie. Wiatry znad morza wywołały na rzece Neuse efekt odwrotnego przypływu sztormowego, wskutek czego nabrzeża na pewien czas pozostały odsłonięte^[28]. Ulewne deszcze, które objęły rozległy obszar od Georgii po Wirginię, wywołały groźne wezbrania rzek^[29]. Rzeka Dan, płynąca przez Karolinę Północną i Wirginię, podniosła się o 6,1 m, a w wąskich korytach przyrost poziomu wody osiągnął nawet 12 m powyżej normy^[12][25]. W obu Karolinach uszkodzone zostały młyny, tamy i drogi, a straty w środkowej części Karoliny Północnej oszacowano łącznie na około 7 milionów dolarów^[21].

Wiatry o sile wichury uderzyły w tereny Wirginii o zmiennym stanie wód; burzę uznano za najgorszą na dolnym odcinku Zatoki Chesapeake od czasu huraganu Norfolk i Long Island z 1821 roku^[18]. Statek „Osceola” utracił sterówkę zerwaną przez wiatr, natomiast na lądzie żywioł zniszczył uprawy oraz kilka mniejszych obiektów, takich jak stodoły i budynki gospodarcze^[30]. Cyklon, przechodząc przez wiele tych samych obszarów co lipcowy huragan, powalił drzewa w Baltimore i okolicach oraz spowodował zalania ulic w Waszyngtonie, gdzie zerwany został jeden z mostów kolejowych^[18][31]. Wpływ burzy na pogodę w Filadelfii zaczął być odczuwalny w nocy 24 sierpnia. Silne wiatry północne i północno-wschodnie, zarejestrowane zarówno w Filadelfii, jak i w Newarku, wskazują, że centrum układu przeszło wzdłuż wybrzeża New Jersey i ponownie wyszło nad Atlantyk. Oprócz wichur, 25 sierpnia w Newarku spadło ponad 76 mm deszczu^[18].

Wiatry w New London i Providence zmieniały kierunek z południowo-wschodniego na południowy, a następnie zachodni, co wskazuje, że centrum burzy przemieściło się nad terytorium stanu Connecticut. Żywioł niekorzystnie wpłynął na żeglugę na zatoce Long Island Sound, natomiast na większości obszaru Nowej Anglii wystąpiły intensywne opady deszczu^[18]. W forcie Trumbull odnotowano sumę opadów 113 mm, a w Providence 64 mm^[25]; ulewa wywołała miejscowe powodzie błyskawiczne, choć szczegółowe informacje na temat skali zniszczeń są ograniczone^[22].

Dane żeglugowe wskazują, że 2 września w pobliżu Republiki Zielonego Przylądka powstał huragan, który w ciągu następnego tygodnia przemieszczał się w kierunku północnym, docierając do północno-wschodniego Atlantyku. Andrés Poey opisał ten układ jako dwa oddzielne cyklony, jednak późniejsze badania Michaela Chenowetha z 2006 roku wykazały, że była to raczej jedna burza^[2].

Huragan, który we wrześniu 1850 roku przeszedł wzdłuż wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych, został szeroko udokumentowany, mimo że jego centrum pozostawało przez cały czas nad otwartymi wodami. W dniach 7–8 września oddziaływał jednak na żeglugę oraz obszary nadbrzeżne. W nocy 7 września statek znajdujący się około 230 km na wschód od Atlantic City przeszedł przez centrum cyklonu, rejestrując ciśnienie atmosferyczne 988 hPa. Liczne jednostki w rejonie wybrzeża stanu Delaware znalazły się w bezpośrednim zagrożeniu^[32]. W Nowym Jorku porywiste wiatry powodowały łamanie gałęzi drzew, natomiast w Newarku suma opadów wyniosła 66 mm w okresie, gdy huragan jedynie ocierał się o region. Układ kontynuował przemieszczanie się w kierunku północno-wschodnim, przechodząc na południe od wyspy Nantucket w Massachusetts. Tam początkowo wiał silny wiatr południowo-wschodni, który w ciągu dnia 8 września skręcił na północ. Podobne warunki pogodowe – porywisty wiatr i intensywne opady deszczu – wystąpiły na Cape Cod, przy czym szkody we wschodniej Nowej Anglii były głównie niewielkie. W Providence odnotowano 51 mm deszczu^[32].

Później burza dotarła do rejonu trzech prowincji wschodniej Kanady^[33], powodując poważne zakłócenia w Nowej Szkocji. Przerwane linie telegraficzne na tym obszarze opóźniły napływ informacji o zniszczeniach do czasu przywrócenia łączności^[32]. Według raportu biura telegraficznego w Halifax, cyklon „niewątpliwie spowodował ogromne straty materialne i ofiary w ludziach wzdłuż wybrzeża”^[1][2].

Ostatni huragan sezonu najprawdopodobniej istniał w środkowej części Atlantyku w połowie października. W ciągu czterech dni przemieścił się z 24,5°N, 47°W na pozycję 25,5°N, 41°W^[2].

• Sezon huraganowy na Atlantyku w 1911 roku

• David M. Ludlum: Early American Hurricanes, 1492–1870. Amerykańskie Towarzystwo Meteorologiczne, 1963. (ang.).