Regiony Włoch

Regiony (wł. l. poj. regione, l. mn. regioni) w Republice Włoskiej utworzono w 1948 r. i stanowią one jednostkę podziału terytorialnego najwyższego szczebla. Terytorium całego kraju jest podzielone na 20 regionów, które – na mocy art. 117 tamtejszej konstytucji – mają zagwarantowaną sporą niezależność administracyjną^[1].

• 15 z nich to tzw. regiony zwykłe – formalnie zostały ustanowione w 1970 r., a dzięki reformie konstytucyjnej z 2001 r. posiadają zwiększone uprawnienia legislacyjne, jednak finansowanie poszczególnych sfer życia w ich granicach odbywa się przede wszystkim z budżetu centralnego;
• 5 z nich (od 1948 r.: Dolina Aosty, Sardynia, Sycylia, Trydent-Górna Adyga, a od 1963 r. Friuli-Wenecja Julijska) posiada nadany specjalny status autonomii (tzw. regiony specjalne) - wynikający z uwarunkowań geograficznych, historycznych i obecności mniejszości narodowych - gwarantujący im bardzo duże uprawnienia fiskalne, ustawodawcze oraz administracyjne, w takich dziedzinach jak edukacja, zdrowie, czy infrastruktura (art. 116 włoskiej konstytucji). Budżety tych regionów tworzone są w znacznej mierze ze środków własnych (np. Dolina Aosty i Trydent-Górna Adyga mają prawo pozostawienia sobie od 90% do 100% podatków pobranych w regionie).

Wszystkie regiony posiadają własny statut – akt prawny, w którym określono formę rządu, a także podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania. Zgodnie z art. 121 konstytucji, każdy region ma wybieralną radę regionalną (consiglio regionale) oraz odpowiednik polskiego zarządu województwa – regionalny komitet wykonawczy (giunta regionale), na czele którego stoi - wybierany w wyborach powszechnych - prezydent (presidente della giunta regionale, inaczej presidente della regione, bądź governatore). Komitet jest odpowiedzialny przed radą i musi podać się do dymisji w przypadku utraty jej zaufania.

Włoskie regiony (z wyjątkiem Doliny Aosty i Friuli-Wenecja Julijska) dzielą się na prowincje, te zaś na gminy.

Flaga	Nazwa polska	Nazwa włoska	Stolica	Ludność (styczeń 2025)[2]	Powierzchnia (km²)[2]
	Abruzja	Abruzzo	L’Aquila	1 268 430	10 828,89
	Apulia	Puglia	Bari	3 874 166	19 541,03
	Basilicata¹	Basilicata	Potenza	529 897	10 071,59
	Dolina Aosty	Valle d’Aosta/Vallée d’Aoste	Aosta	122 714	3 258,61
	Emilia-Romania²	Emilia-Romagna	Bolonia	4 465 678	22 501,82
	Friuli-Wenecja Julijska	Friuli-Venezia Giulia	Triest	1 194 095	7 936,83
	Kalabria	Calabria	Catanzaro	1 832 147	15 212,65
	Kampania	Campania	Neapol	5 575 025	13 667,85
	Lacjum	Lazio	Rzym	5 710 272	17 236,49
	Liguria	Liguria	Genua	1 509 908	5 417,71
	Lombardia³	Lombardia	Mediolan	10 035 481	23 862,87
	Marche	Marche	Ankona	1 481 252	9 344,54
	Molise	Molise	Campobasso	287 966	4 459,80
	Piemont	Piemonte	Turyn	4 255 702	25 391,67
	Sardynia	Sardegna	Cagliari	1 561 339	24 106,30
	Sycylia	Sicilia	Palermo	4 779 371	25 824,33
	Toskania⁴	Toscana	Florencja	3 660 834	22 985,01
	Trydent-Górna Adyga	Trentino-Alto Adige/Südtirol	Trydent	1 086 095	13 605,97
	Umbria⁵	Umbria	Perugia	851 954	8 463,97
	Wenecja Euganejska	Veneto	Wenecja	4 851 851	18 351,49

¹ Do regionu Basilicata należy także eksklawa w Apulii o nazwie Iesce.

² Do regionu Emilia-Romania należą także dwie eksklawy w Lombardii o nazwach: Lama Superiore oraz Valle Inferiore, i dodatkowo jedna eksklawa w Toskanii o nazwie San Pellegrino.

³ Do regionu Lombardia należy także włoska eksklawa w Szwajcarii o nazwie Campione d'Italia, i dodatkowo dwie eksklawy w Piemoncie jako: koryto rzeki Pad oraz San Pio.

⁴ Do regionu Toskania należy także eksklawa w Emilii-Romanii o nazwie Ca' Raffaello.

⁵ Do regionu Umbria należy także eksklawa w Marche o nazwie Monte Ruperto.

• Prowincje Włoch
• Miasta metropolitalne Włoch