Martin Pollack

Martin Pollack

Martin Pollack (2019)
Data i miejsce urodzenia	23 maja 1944 Bad Hall
Data śmierci	17 stycznia 2025
Zawód, zajęcie	pisarz, dziennikarz, tłumacz
Narodowość	austriacka
Alma Mater	Uniwersytet Wiedeński, Uniwersytet Warszawski
Rodzice	Gerhard Bast
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Martin Pollack (ur. 23 maja 1944 w Bad Hall, zm. 17 stycznia 2025^[1]) – austriacki pisarz, dziennikarz, tłumacz i promotor literatury polskiej.

Martin Pollack był synem zbrodniarza wojennego SS-Sturmbannführera Gerharda Basta^[2]. Ojciec pochodził z terenów zamieszkanych przez Słoweńców i ludność niemieckojęzyczną. Po studiach w Grazu wstąpił do gestapo, do SS i do SD. Służył m.in. w Linzu, w Münster, w Polsce i na Słowacji. 14 kwietnia 1945 wszedł w związek małżeński, którego owocem był Martin. W 1947 został zamordowany na tle rabunkowym przy próbie przejścia przez granicę w Południowym Tyrolu^[2].

Pollack uczęszczając do gimnazjum, uczył się jednocześnie stolarstwa i zdał egzamin czeladniczy. Następnie studiował slawistykę i historię Europy Wschodniej na Uniwersytecie Wiedeńskim, Uniwersytecie Warszawskim oraz na różnych uniwersytetach jugosłowiańskich. Podczas studiów pracował już jako tłumacz i dziennikarz.

W latach 1980–1981 władze PRL nałożyły na niego zakaz wjazdu do Polski^[3].

W 1987 Pollack rozpoczął pracę w niemieckim tygodniku „Der Spiegel”, pisał dla niego korespondencje z Wiednia i Warszawy. Równocześnie publikował eseje i tłumaczenia polskich tekstów. Od 1998 był wolnym strzelcem.

Zaangażował się w dialog kulturalny pomiędzy Polską a krajami niemieckojęzycznymi poprzez pracę dziennikarską i tłumaczenie literatury polskiej na język niemiecki. Przełożył m.in. książki Andrzeja Bobkowskiego, Ryszarda Kapuścińskiego, Mariusza Wilka i Wilhelma Dichtera^[4].

Był także autorem wielu książek na temat historii Europy Środkowej i Wschodniej, również w kontekście relacji pomiędzy grupami narodowościowymi i etnicznymi, z uwzględnieniem relacji niemiecko-polskich^[4]. W 2007, za książkę Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, otrzymał nagrodę Nagrodę Literacką Europy Środkowej „Angelus” (za tę książkę otrzymał również Nagrodę Buch Preis 2005^[5]). W powieści tej autor przedstawia historię swojej rodziny, koncentrując się na niechlubnej działalności swego ojca – oficera SS i zbrodniarza wojennego Gerharda Basta w czasie II wojny światowej^[6].

W tym samym roku dostał Nagrodę im. Karla Dedeciusa (dla najlepszego niemieckiego tłumacza literatury polskiej)^[7]. Za zasługi w promowaniu kultury polskiej, w 2011 otrzymał Złotą Sowę Polonii^[8]. W 2016 został laureatem Nagrody Translatorskiej dla Tłumaczy Ryszarda Kapuścińskiego za całokształt twórczości translatorskiej^[9].

W 2017 uhonorowany został Nagrodą Dialogu (Dialog-Preis)^[10], a w 2021 Nagrodą Vaclava Buriana za wkład w dialog środkowoeuropejski^[11]. W 2022 został na 3 lata przewodniczącym jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”^[12].

Przed śmiercią mieszkał w Wiedniu oraz Stegersbach w Burgenlandzie.

Dzieło Martina Pollacka jest żywo analizowane w polskiej nauce. W badaniach nad recepcją autora wyraźnie akcentuje się nurt pamięciowy i autobiograficzny jego prozy niefikcjonalnej. Janusz Golec zwracał uwagę na sposób opisu relacji rodzinnych w Śmierci w bunkerze, lokując tę książkę w ramach literatury pamięci kształtowanej przez doświadczenie osobiste. W szerszym sporze o granice reportażu i literatury Paweł Zajas w Jak świat prawdziwy stał się bajką traktuje Pollacka jako jedno z ważnych studiów przypadku. W efekcie, w polskim dyskursie naukowym Pollack bywa czytany jako autor, który łączy świadectwo biograficzne z refleksją nad pamięcią Europy Środkowo-Wschodniej.^[13]

Znaczący wkład w polską recepcję Pollacka wniósł ponadto Grzegorz Kowal, analizując m.in. odbiór pisarza w Polsce, figurę autorytetu w Śmierci w bunkrze oraz konstrukcję tzw. „mitu Galicji”. Najobszerniejsza praca w polskiej nauce o Martinie Pollacku to monografia Adama Sosnowskiego pt. Obrazy Polski w dziele Martina Pollacka. Między sprawozdaniem a fikcją.

• Nach Galizien – von Chassiden, Huzulen, Polen und Ruthenern. Eine imaginäre Reise durch die verschwundene Welt Ostgaliziens und der Bukowina, Edition Christian Brandstatter, Wien 1984
• Po Galicji. O chasydach, Hucułach, Polakach i Rusinach. Imaginacyjna podróż po Galicji Wschodniej i Bukowinie, czyli wyprawa w świat, którego nie ma, przeł, Andrzej Kopacki, Borussia, Olsztyn 2000, ISBN 978-83-913377-7-6.
• Des Lebens Lauf. Jüdische Familienbilder aus Zwischeneuropa, Edition Christian Brandstatter, Wien 1987, ISBN 978-38-5447-198-1.
• Das reiche Land der armen Leute. Literarische Wanderungen durch Galizien, Verlag Jugend und Volk, Wien 1992, ISBN 978-32-2417-636-2 (z Karl-Markusem Gaußem)
• Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, przeł. Andrzej Kopacki, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2006, ISBN 83-89755-41-6.
• Sarmackie krajobrazy, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2006, ISBN 83-89755-56-4 (praca zbiorowa)
• Von Minsk nach Manhattan – polnische Reportagen, Paul Zsolnay Verlag, Wien 2006, ISBN 978-3552053717 (praca zbiorowa)
• Ojcobójca – przypadek Filipa Halsmanna, przeł. Andrzej Kopacki, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2005, ISBN 978-83-7536-059-2.
• Dlaczego rozstrzelali Stanisławów, przeł. Andrzej Kopacki, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2009, ISBN 978-83-7536-071-4.
• Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji przeł. Karolina Niedenthal, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011, ISBN 978-83-7536-283-1.
• Pogromca wilków. Trzy duety literackie, przeł. Karolina Niedenthal, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2012, ISBN 978-83-7536-465-1.
• Skażone krajobrazy, przeł. Karolina Niedenthal, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014, ISBN 978-83-7536-872-7.
• Topografia pamięci, przeł. Karolina Niedenthal, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017, ISBN 978-83-8049-426-8.
• Kobieta bez grobu: Historia mojej ciotki, przeł. Karolina Niedenthal, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2020, ISBN 978-83-8191-018-7.

• Autor posłowia do niemieckiego tłumaczenia zbioru reportaży Mariusza Szczygła Gottland
• Autor artykułu w numerze 44 kwartalnika Herito wydawanego przez Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie

• Adam Sosnowski: Das Polenbild im Werk von Martin Pollack. Zwischen Berichterstattung und Fiktion, Peter Lang, Berlin, Nowy Jork, Oxford 2025, ISBN 9783631921326.
• Paweł Zajas: Jak świat prawdziwy stał się bajką, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2011, ISBN 9788371777653.

• 2003 Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej^[14]
• 2007 Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus^[5]
• 2007 Nagroda im. Karla Dedeciusa^[7]
• 2011 Złota Sowa Polonii^[8]
• 2016 Nagroda Translatorska dla Tłumaczy Ryszarda Kapuścińskiego^[9]
• 2017 Nagroda Dialogu (Dialog-Preis)^[10]
• 2021 Nagroda Václava Buriana^[11]
• 2021 Medal Wdzięczności^[3]

• Zapiski ze współczesności – Ninateka.pl
• Wywiad z Martinem Pollackiem, Wyborcza.pl
• Rozmowa z Martinem Pollackiem o książkach, ZamekCzyta.pl