Maria Gauss
| |
| Data i miejsce urodzenia |
9 września 1910 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
8 stycznia 1943 |
| Zawód, zajęcie |
księgowa, łączniczka Związku Walki Zbrojnej |
| Narodowość | |
Maria Gauss ps. "Edmund" (ur. 9 września 1910 w Opolu, zm. 8 stycznia 1943 w Poznaniu) – łączniczka Związku Walki Zbrojnej, należąca do grupy sabotażowej, kierowanej przez dr. Franciszka Witaszka[1].
Życiorys
Wczesne lata
Maria Gauss, zd. Bresińska urodziła się 9 września 1910 roku w Opolu jako córka Adama Bresińskiego i Kazimiery zd. Przybylskiej[1]. Szkołę powszechną ukończyła w Opolu[2]. Uczęszczała do Gimnazjum Sióstr Urszulanek w Poznaniu, które ukończyła w 1930 roku[1].
Wyszła za mąż za Edmunda Gaussa, ppor. rezerwy Wojska Polskiego. Małżeństwo doczekało się dwójki dzieci – Andrzeja i Ewy[1]. Edmund służył w 1 Batalionie Balonowym podczas wojny obronnej w 1939 roku. Trafił do niewoli i został umieszczony w obozie jenieckim w Kozielsku[3][4].
Działalność konspiracyjna
Do 1939 roku Maria Gauss pracowała jako księgowa w Fabryce Okuć Budowlanych w Poznaniu[2]. Od 30 kwietnia 1940 roku zatrudniona w Biurze Pracy (Arbeitsamt)[2][4]. 11 listopada 1940 roku została zaprzysiężona do Związku Walki Zbrojnej przez Czesława Surmę, przyjęła pseudonim „Edmund”, na cześć męża, który został zamordowany w Katyniu[1][2][3][4]. Ze względu na swoje zatrudnienie Maria Gauss została przydzielona do sekcji legalizacyjnej Wielkopolskiego Kierownictwa Związku Odwetu, gdzie wykradała druki przydatne do legalizacji dokumentów na fikcyjne dane, pełniła również funkcję łączniczki w grupie Witaszka[1][2][5][6].
13 czerwca 1942 roku Maria Gauss została aresztowana i osadzona w Forcie VII, wraz z towarzyszkami z grupy konspiracyjnej, tj. Heleną Siekierską, Czesławą Milian, Sonią Górzną i Magdaleną Cegłowską trafiły do celi nr 29, gdzie przetrzymywano ok. 20 więźniarek politycznych, m.in. Halinę Ryffert[7]. W celu przesłuchań, którym towarzyszyły tortury była przewożona do siedziby Gestapo w dawnym Domu Żołnierza[5].
8 stycznia 1943 roku na członkach grupy Witaszka wykonano wyrok śmierci przez powieszenie. Wśród zamordowanych znajdowała się Maria Gauss[6]. W wyniku represji obejmujących członków rodziny skazanych śmierć poniósł także brat przyrodni Marii – Henryk Kulesza, a jej matkę, siostrę i brata 15 stycznia aresztowano i wysłano do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu[4][5].
Dzieci Marii Gauss zostały wysłane do obozu koncentracyjnego dla dzieci w Łodzi, następnie do obozu pracy w Potulicach[4].
Linki zewnętrzne
- wywiad z Ewą Nowakowską, córką Marii Gauss [dostęp 21.10.2025]
Przypisy
- ↑ a b c d e f Sylwia Grochowina, Dorota Kromp (red.), Służba Polek na frontach II wojny światowej 11: Sylwetki Kobiet-żołnierzy (III), Toruń: Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, 2012, s. 477-478, ISBN 978-83-88693-28-1.
- ↑ a b c d e Marian Woźniak, Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej: 1939-1945, Prace Instytutu zachodniego, Poznań: Instytut zachodni, 1998 (64), s. 168-169, ISBN 978-83-85003-97-7 [dostęp 2025-10-21].
- ↑ a b Podporucznik rezerwy Edmund Cezary GAUSS [online], katyn.ipn.gov.pl [dostęp 2025-10-21].
- ↑ a b c d e T. Masłowska, Dzieciństwo za drutami, „Wiadomości Kościańskie”, wrzesień 2014, s. 32-34 [dostęp 2025-10-21].
- ↑ a b c Słownik uczestniczek walki o niepodleglość Polski: 1939-1945 polegle i zmarle w okresie okupacji niemieckiej, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 112, ISBN 978-83-06-01195-1 [dostęp 2025-10-21].
- ↑ a b Agnieszka Łuczak, Jan Kołodziejski, Maria Krzyżańska, Aleksandra Pietrowicz, Ze strachem pod rękę i śmiercią u boku: Wielkopolanki w konspiracji 1939-1945, Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury : przy współpr. Instytutu Pamięci Narodowej. Oddział, 2006, s. 161-162, ISBN 978-83-87816-95-7 [dostęp 2025-10-21].
- ↑ Wojciech Jamroziak, Marian Olszewski (red.), Pamiętniki ocalonych: wspomienia więźniów hitlerowskich miejsc kaźni w Wielkopolsce, Poznań: Wydaw. Poznańskie, 1983, s. 414-434, ISBN 978-83-210-0360-3 [dostęp 2025-10-21].