Kraków Główny

Kraków Główny

nr rej. A-704 z 12 lipca 1986
Hala podziemnego Dworca Głównego w Krakowie (2019)
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Miejscowość	Kraków
Lokalizacja	Stare Miasto
Zarządca	PKP (dworzec) PKP PLK (stacja)
Data otwarcia	13 października 1847
Poprzednie nazwy	Kraków (1847-48, 1918-39, 1945-46), Krakau-Kraków (1848–1918), Krakau Hauptbahnhof (Kraków Główny) (1939-45), Kraków Główny (od 1946)
Rodzaj	stacja kolejowa
Liczba pasażerów (2024)	26 901 000
Dane techniczne
Liczba peronów	5
Liczba krawędzi peronowych	10
Kasy	28 kas biletowych czynnych całodobowo + biletomaty na terenie dworca oraz w Galerii Krakowskiej
Linie kolejowe
8 Warszawa Zachodnia – Kraków Główny 91 Kraków Główny – Medyka 118 Kraków Główny – Kraków Lotnisko 133 Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Kraków Główny 629 Kraków Główny – Kraków Bieżanów
Położenie na mapie Krakowa Kraków Główny
Położenie na mapie Polski Kraków Główny
Położenie na mapie województwa małopolskiego Kraków Główny
50°04′03,9″N 19°56′56,8″E/50,067750 19,949111
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa

Kraków Główny – stacja kolejowa w Krakowie, będąca jedną z najważniejszych w Polsce, obsługująca połączenia lokalne i dalekobieżne w ruchu krajowym i międzynarodowym. Według kategoryzacji PKP ma najwyższą kategorię – premium. Pod względem liczby pasażerów w 2024 stacja była 2. w Polsce^[1].

Ruch pociągów na stacji prowadzony jest z nastawni dysponującej „KG” (skrót od "Kraków Główny"), wyposażonej w komputerowe urządzenia sterowania ruchem, wprowadzone do eksploatacji w ramach modernizacji krakowskiego węzła kolejowego, realizowanej etapowo w drugiej dekadzie XXI wieku. Zmodernizowany system zastąpił wcześniejsze urządzenia przekaźnikowe z lat 80. XX wieku^[2]. Modernizacja ta została ukończona w 2023 roku. Nastawnia KG-B wyposażona została w 2019 roku w urządzenia komputerowe typu Ebilock 950^[3].

Ze względu na przebieg linii kolejowych przez centrum miasta znaczna część ruchu towarowego prowadzona jest liniami obwodowymi (m.in. tzw. małą obwodnicą przez stację Kraków Olsza oraz dużą obwodnicą), co pozwala ominąć stację Kraków Główny i zmniejszyć obciążenie centrum ruchem towarowym.

Nowy, podziemny budynek dworca kolejowego pod peronami stacji Kraków Główny oddano do użytku w lutym 2014 roku (uroczystość otwarcia odbyła się 14 lutego, a od 15 lutego z obiektu korzystają podróżni)^[4]. Do zlokalizowanego pod peronami obiektu przeniesiono obsługę podróżnych, która wcześniej prowadzona była w pochodzącym z 1847 roku budynku starego Dworca Głównego^[5]. Hala dworcowa została zlokalizowana bezpośrednio pod peronami, nad Tunelem Krakowskiego Szybkiego Tramwaju otwartym 11 grudnia 2008 roku. Zespół ten, wraz z dworcem autobusowym i przystankami komunikacji miejskiej, tworzy Krakowskie Centrum Komunikacyjne.

Budynek starego dworca, znajdujący się na południe od peronów, stanowi jeden z obiektów na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki utworzonego 6 kwietnia 2006 roku.

Budynek starego dworca PKP
Kraków Główny

nr rej. A-704 z 12 lipca 1986[12]
Państwo	Polska
Miejscowość	Kraków
Adres	Plac im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego 3
Styl architektoniczny	eklektyczny
Architekt	Peter Rosenbaum
Inwestor	Senat Wolnego Miasta Krakowa
Powierzchnia użytkowa	9 tys. m kw. m²
Rozpoczęcie budowy	12 października 1844
Ukończenie budowy	12 października 1847 (otwarcie nastąpiło dzień później)
Ważniejsze przebudowy	1869-71, 1892-94, 1920
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa

Decyzja o położeniu stacji dworcowej wynikała ze strategicznych i ekonomicznych potrzeb miasta. Rozważano kilka wariantów lokalizacji. Początkowo planowano wybudowanie dworca w okolicach Łobzowa lub w rejonie wylotu ul. Długiej. Ostatecznie wybrano teren wewnątrz granic celnych miasta, dającą korzyści w handlu i przeładunkach – stację zlokalizowano po północnej w dzielnicy Wesoła między Ogrodem Strzeleckim, ul. Lubicz i ul. Pawią^[13]. Posiadłość zakupiono od rektora UJ prof. Józefa Brodowicza. Tereny te nabyto za 200 tys. złp. w połowie roku 1844, zakupując też usytuowany tam nowy pałacyk, w którym umieszczono biura kolejowe przeniesione z położonej na Rynku Głównym kamienicy Treutlera.

12 października 1844 roku o godz. 12:00 poświęcono kamień węgielny pod budynek dworca, mającego powstać jako stacja końcowa Kolei Krakowsko-Górnośląskiej^[14]. W uroczystości wzięli udział rezydenci Imperium Rosyjskiego i Królestwa Prus, przedstawiciele władz Wolnego Miasta Kraków, delegaci władz ze Śląska, goście z Królestwa Prus i Królestwa Polskiego, członkowie Towarzystwa Kolei Krakowsko-Górnośląskiej oraz licznie zgromadzeni krakowianie. Uroczyste otwarcie dworca i uruchomienie linii kolejowej z Krakowa do Mysłowic nastąpiło 13 października 1847 roku.

Układ torów zaprojektowano z myślą o przyszłym ruchu przelotowym z zachodu na wschód. Przed zachodnią fasadą znajdował się podjazd dla powozów, a od północy – magazyny, warsztaty i inne zabudowania kolejowe. Tory przebiegały przez całą długość hali dworcowej, kończąc się na skraju ul. Lubicz, gdzie znajdowała się tarcza obrotowa służąca do kierowania parowozów na inne tory lub do ich zawracania. Pierwotny dworzec krakowski oddalony był od ul. Lubicz o ok. 50 metrów. Przed budynkiem od strony zachodniej umieszczono podjazd dla powozów i fiakrów oraz zieleniec. Od strony północnej wznosiły się magazyny, warsztaty i inne zabudowania kolejowe^[15].

W drugiej połowie XIX wieku dworzec Kraków Główny był stopniowo modernizowany i powiększany ze względu na rosnący ruch kolejowy: połączenia z innymi odcinkami sieci przyczyniły się do tego, że w latach 1869–1871 dobudowano do pierwotnego gmachu nowe skrzydło, sięgające bliżej torów i placu przydworcowego, co znacząco powiększyło jego kubaturę i wymusiło reorganizację przestrzeni obsługi pasażerów.

Kolejne modernizacje miały miejsce w latach 1892–1893 (budowa żelbetowego tunelu pod peronami) i 1920 (rozbudowa). Równocześnie powstawały elementy infrastruktury przydworcowej, jak m.in. hala peronowa (ok. 1870, zastąpiona przez nową halę ok. 1895), parowozownia z warsztatami, osiedle dla pracowników kolei (realizowane etapami 1869–1925), wiadukt nad ul. Lubicz (1898, autorstwa Teodora Talowskiego), wieża wodna (najnowsza ok. 1925) czy drukarnia kolejowa (1927). W latach 30., w związku m.in. z budową linii kolejowej do Kielc i Warszawy, całkowicie przebudowano układ torowy dworca, burząc halę dworcową i zwiększając liczbę peronów. W tej postaci dworzec przetrwał przez kolejne kilkadziesiąt lat. W 1934 r. zbudowano dodatkowy wyspowy peron, a halę wjazdową rozebrano, zastępując ją zadaszeniami spawanymi w zakładach Zieleniewskiego. W okresie międzywojennym stacjonowały tu m.in. „Luxtorpedy”, pobijające rekordy czasu przejazdu.

W czasie okupacji niemieckiej i Generalnego Gubernatorstwa w Krakowie opracowano tzw. Generalbebauungsplan von Krakau — Generalny Plan Przebudowy Krakowa^[16], którego przygotowanie powierzono architektowi Hubertowi Ritterowi. Projekt Rittera zakładał reorganizację infrastruktury komunikacyjnej miasta, w tym zmianę układu linii kolejowych prowadzących przez jego ścisłe centrum, tak aby odciążyć istniejące trasy i dostosować je do nowych koncepcji urbanistycznych, przewidywał przesunięcie głównego dworca w rejon dzisiejszego ronda Mogilskiego oraz zmianę przebiegu linii wychodzących z miasta^[17]. Koncepcja przewidywała też przeniesienie niektórych elementów układu torowego dalej na obrzeża miasta^[18].

W latach 50. powrócono do koncepcji relokacji, rozważając lokalizację przy cmentarzu Rakowickim. Władze PRL planowały przebudowę w związku z budową w latach 50. Nowej Huty, z tym że nowa linia średnicowa miała przebiegać na wschód od dotychczasowej.

Po zniszczeniach wojennych odbudowano spalone obiekty zaplecza (poczta, magazyny) w uproszczonej formie. W latach 60.–80. prowadzono etapowe modernizacje torów i peronów, przygotowując teren pod przyszłe Krakowskie Centrum Komunikacyjne, jednak kryzys gospodarczy spowolnił inwestycje.

Na początku XXI wieku przeprowadzono kompleksową modernizację węzła kolejowego w Krakowie, obejmującą wymianę torów, sieci trakcyjnej, urządzeń sterowania ruchem, budowę nowych peronów oraz realizację podziemnej hali dworca, a zlokalizowano także stanowiska taksówek.

Po 2014 r. teren wokół Dworca Głównego przekształcano z myślą o budowie dzielnicy usługowo-biznesowej określanej jako Nowe Miasto, planowanej pierwotnie przez Tishman Speyer Properties. Projekt szacowany na ok. 700 mln dolarów, obejmujący około 20 ha wzdłuż ul. Pawiej, nie został zrealizowany z powodu trudności z pozyskaniem terenów. W kolejnych latach obszar zabudowano głównie funkcjami komercyjnymi (handel, hotele, biurowce), bez założonych wcześniej głównych placów i przestrzeni publicznych. Główny ruch pieszy został skierowany przez pasaże handlowe prowadzące do podziemnego dworca^[19].

Budowa podziemnego dworca, zlokalizowanego bezpośrednio pod peronami, napotykała na liczne problemy wykonawcze i organizacyjne^[20]. Otwarcie obiektu, pierwotnie planowane na 2012–2013^[21], zostało kilkakrotnie przełożone^{[22] [23]}. W związku z odstąpieniem przez PKP SA od umowy zawartej z wykonawcą, który ogłosił upadłość we wrześniu 2012, termin został wstępnie ustalony na IV kwartał 2013 roku^[24]. 13 lutego 2013 PKP SA ogłosiły, że komisja inwentaryzacyjna oceniająca zaawansowanie inwestycji stwierdziła, że nowemu wykonawcy potrzebne będzie co najmniej osiem miesięcy, aby ją zakończyć. Ponieważ ogłoszenie przetargu miało nastąpić najwcześniej w marcu, termin otwarcia miał nie być wcześniejszy niż w 2014 roku^[25]. 12 lipca 2013 ogłoszono ponadto, że zakończenie remontu przewidziane jest na grudzień tegoż roku^[26]. Ostatecznie nowy, podziemny dworzec oddano do użytku 14 lutego 2014 roku.

W tunelu pod stacją przebiega linia Krakowskiego Szybkiego Tramwaju, z przystankiem bezpośrednio pod halą dworca. Po zachodniej i wschodniej stronie stacji zlokalizowane są przystanki tramwajowe i autobusowe krakowskiej komunikacji miejskiej, a od strony wschodniej – dworzec autobusowy obsługujący połączenia międzymiastowe i międzynarodowe (Małopolski Dworzec Autobusowy). Całość tworzy zintegrowany węzeł przesiadkowy Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego.

Stacja Kraków Główny obsługuje pociągi dalekobieżne PKP Intercity (IC, TLK, EIC, EN), pociągi regionalne Polregio i Kolei Małopolskich oraz pociągi komercyjne (m.in. RegioJet, który od 2025 roku uruchomił codzienne połączenia m.in. do Warszawy i Gdyni^[27]).

Główne trasy krajowe obejmują codzienne połączenia IC i TLK do Warszawy, Wrocławia, Gdyni, Poznania, Szczecina, Zakopanego, Przemyśla oraz Kołobrzegu^[28]. Przykładowe relacje to IC Tatry (Warszawa–Zakopane), IC Wyspiański (Wrocław–Przemyśl), TLK Kossak (Kraków–Kołobrzeg) i IC Malinowski (Warszawa–Krynica Zdrój). Częstotliwość na najważniejszych trasach, jak Wrocław–Kraków czy Trójmiasto–Kraków, wynosi co 1–2 godziny.

Od grudnia 2025 PKP Intercity uruchomiło 17 nowych tras granicznych, w tym IC Prater (Kraków–Wiedeń), IC Cracovia (Przemyśl–Praga/Wiedeń) i IC Comenius (Kraków–Praga)^[29]. Inne połączenia prowadzą do Berlina (IC Galicja, IC Wawel), Lipska oraz Wilna, z rozszerzonymi usługami do Ukrainy. RegioJet od 2025 roku oferuje codzienne pociągi do Warszawy i Gdańska.

Kraków Główny posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z kilkoma ośrodkami zagranicznymi. Przez stację kursują pociągi PKP Intercity oraz partnerów zagranicznych, zapewniające m.in.:

• połączenia z Czechami – przede wszystkim do Pragi (pociągi dzienne IC/Ex oraz połączenia nocne; m.in. pociągi „Cracovia” rel. Przemyśl–Praga oraz „Comenius” rel. Kraków–Praga),
• połączenia z Austrią – do Wiednia (m.in. pociąg IC „Prater” rel. Kraków–Wiedeń wprowadzony w nowym rozkładzie 2025/26) oraz z wagonami bezpośrednimi w relacji do Grazu, obsługiwane we współpracy z ÖBB,
• połączenia z Niemcami, w tym do Berlina (m.in. pociąg „Galicja” rel. Przemyśl–Berlin, przejeżdżający przez Kraków),
• połączenia z Ukrainą, głównie tranzytem przez stację Przemyśl Główny, skąd kursują pociągi międzynarodowe do Lwowa i Kijowa.

Stary budynek dworca kolejowego Kraków Główny powstał w latach 1844–1847, po wmurowaniu kamienia węgielnego 12 października 1844 r. i otwarciu stacji 13 października 1847 r. Budynek zaprojektował Peter Rosenbaum, architekt z Wrocławia, a inwestorem był Senat Wolnego Miasta Krakowa. Dworzec uchodził za jedną z najnowocześniejszych stacji monarchii austriackiej – posiadał halę peronową na żelaznych wiązaniach krytą szkłem oraz rozwiązania funkcjonalne koncentrujące obsługę podróżnych w jednym gmachu^[30]. Fasada zachodnia posiadała trzy ryzality, z których środkowy był bardziej wysunięty, wyższy i szerszy od pozostałych, usytuowanych na skrzydłach gmachu. W ryzalitach tych umieszczono wejścia do poczekalni, kas i biur kolejowych. Fasady południowa i północna miały wyższe części środkowe, ozdobione po bokach wielkimi oknami, między którymi znajdowały się cztery wysokie kolumny zakończone sklepionymi łukami. Pod każdym łukiem poprowadzono tory, umożliwiające wjazd pociągów do krytej hali peronowej.

Bryła, utrzymana początkowo w stylu neorenesansowym, została przekształcona na przełomie XIX i XX wieku w kierunku stylu eklektycznego w wyniku modernizacji prowadzonych w latach 1869–1871 i 1892–1894. Funkcjonował tu pasażerski dworzec końcowy, a po połączeniu ze wschodnią linią w 1855 r. – stacja przelotowa^[30].

Od 14 lutego 2014 r., po oddaniu do użytku podziemnego dworca pod peronami, obsługę podróżnych przeniesiono z historycznego budynku, który zakończył swoją pierwotną funkcję^[31]. Obiekt wpisano do rejestru zabytków pod numerem A-704^[32].

• 
  Rozkład jazdy z 1862 r.
• 
  Stary dworzec
• 
  Peron 1 starego dworca
• 
  Wieża wodna, ul. Bosacka
• 
  Kamienice urzędników i kolejarzy, ul. Lubicz 10a-10d
• 
  Oznaczenie dworca na Krakowskim Szlaku Techniki

• Komorowski, W.: Stacja kolejowa Kraków Główny Osobowy, [w:] „Rocznik Krakowski”, t. LXIII, 1997
• Kronika Krakowa, Wydawnictwo Kronika Warszawa 1996, 527 s.

• Dawny krakowski dworzec w archiwach Muzeum Kolejnictwa
• Zdjęcia dworca z l. 30. i 40. XX wieku w zbiorach NAC
• Zdjęcie lotnicze ze zbiorów Muzeum Lotnictwa
• Budynek dawnej hali stacji kolejowej w Krakowie w 1934 roku (przed jej przebudową)
• Kraków Główny (Osobowy), [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa – bazakolejowa.pl [online] [dostęp 2026-01-24] .
• Kraków Główny w Atlasie Kolejowym Polski, Czech i Słowacji – atlaskolejowy.net
• Kraków Główny w internetowym rozkładzie jazdy PKP – rozklad-pkp.pl (odjazdy)

Kraków Główny
Linia 8 Warszawa Zachodnia – Kraków Główny (319,745 km)
Kraków Batowice odległość: 2,319 km
Linia 91 Kraków Główny – Medyka (0,001 km)
		Kraków Grzegórzki
Linia 118 Kraków Główny – Kraków Lotnisko (1,190 km)
		Kraków Towarowy odległość: 1,431 km
Linia 133 Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Kraków Główny (70,779 km)
Kraków Towarowy odległość: 2,605 km
Linia 629 Kraków Główny – Kraków Bieżanów (-0,305 km)
		Kraków Grzegórzki
Linia 948 Kraków Towarowy – Kraków Główny (linia zlikwidowana) (1,584 km)
Kraków Towarowy odległość: 1,437 km
Linia 949 Kraków Towarowy – Kraków Główny (linia zlikwidowana) (0,606 km)
Kraków Towarowy odległość: 0,605 km
Linia Kraków Główny – Czyżyny (linia zlikwidowana) (0,0 km)
		Kraków Grzegórzki odległość: 1,9 km
Linia Kraków Główny – Kraków Bonarka (linia zlikwidowana)
		Kraków Zwierzyniec odległość: 5,233 km