PL EN DE FR ES IT PT RU JA ZH NL UK TR KO CS SV AR VI FA ID HU RO NO FI

Jadu

Knownlyx archive image
Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Jadu
Data urodzenia

XVI wiek

Data śmierci

XVII wiek

Zawód, zajęcie

kupiec, tłumacz

Jadu – indyjski kupiec i tłumacz, którego pełne imię nie jest znane. Był kupcem z zachodnich Indii. W pierwszej połowie XVII wieku pracował dla Angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, wspierał między innymi Thomasa Roe, pierwszego angielskiego ambasadora akredytowanego na mogolskim dworze. Odegrał istotną rolę we wczesnych stosunkach handlowych i dyplomatycznych między mogolskimi Indiami a Anglią. Mimo to pozostaje postacią w większości zapomnianą.

Życiorys

Imię

Pełne imię kupca nie jest znane historykom[1]. W literaturze występują różne jego warianty, na przykład Jadu, Jadav i Jadow[2][3]. Wersje te nie są jego pełnym imieniem, lecz zniekształconym zapisem pochodzącym z angielskich dokumentów. Forma, w której pamięć o nim przetrwała, obarczona jest także trudnościami wynikającymi z zapisu języków indyjskich przez nieznających ich europejskich kupców[4][5].

Kontekst społeczny

O jego życiu wiadomo niewiele[6][7]. Z zachowanych materiałów źródłowych wynika, że pochodził z Gudźaratu w zachodnich Indiach i wywodził się z jednej z kast tradycyjnie trudniących się kupiectwem[8][9]. Był hinduistą, najprawdopodobniej wyznawcą Wisznu. Miał też najpewniej żonę[10]. Posiadał rozległe kontakty w kręgach kupieckich Suratu[11][12]. Miasto to było w czasach jemu współczesnych centrum handlowym o kluczowym znaczeniu, uznawanym za najważniejszy port całych zachodnich Indii. Szczególnie istotne było dla handlu z krajami leżącymi w basenie Morza Czerwonego[13]. Jego krewni wielokrotnie podejmowali się roli pośredników w kontaktach z przybywającymi z zagranicy handlarzami. Źródła wymieniają w tym kontekście takie postacie jak Guru Das czy Kalyanji[14]. Również i Jadu zdecydował się na wykorzystanie możliwości, które dawała profesja kupca[4].

Współpraca z Angielską Kompanią Wschodnioindyjską

Jadu podjął współpracę z kupcami angielskimi, reprezentującymi wciąż stawiającą pierwsze kroki na rynku międzynarodowym Angielską Kompanię Wschodnioindyjską, już na samym początku ich aktywności w Indiach[15]. Po raz pierwszy pojawił się w tej roli w 1608 r., jako pośrednik handlowy i tłumacz kapitana Williama Hawkinsa. Wspomagał innego uczestnika tej samej ekspedycji – Williama Fincha. W 1611 r. umożliwił Johnowi Jourdainowi(inne języki) wymknięcie się spod blokady, którą Portugalczycy nałożyli na Surat[16]. Rok później ponownie zaoferował swoje usługi Anglikowi, tym razem pracując dla Williama Biddulpha. W 1614 r. spędził 20 dni w więzieniu, zasadniczo za próbę przekupstwa[17]. Między 1616 a 1617 r. pośredniczył w kwestiach handlowych oraz tłumaczył dla Thomasa Roe, pierwszego dyplomaty oficjalnie akredytowanego jako ambasador Anglii na dworze mogolskim[18]. W tym ostatnim przypadku jego rola dalece wykraczała poza samo tylko wsparcie handlowe. Wyrażono opinię, że właśnie dzięki jego pomocy dyplomata mógł skutecznie wykonywać swoją misję[19]. Jako tłumacz prawdopodobnie opanował język angielski, możliwe także, iż władał portugalskim[20]. Drugi z tych języków był zarówno w owym czasie, jak i jeszcze przeszło stulecie później używany jako lingua franca przez Europejczyków handlujących z Indiami[21]. Aż do 1632 źródła poświadczają podróże odbywane przez kupca w imieniu macierzystej spółki. Przybywał w ich ramach do Agry, Burhanpuru i Ahmadabadu. Szczególnie zasłużył się dla budowania kontaktów na mogolskim dworze cesarskim. Ostatnia bezpośrednia wzmianka o Jadu pochodzi z 1635 r., choć wskazuje się, iż jego zawodowe kontakty z Anglikami mogły trwać niemal pół wieku[17].

Relacje kupca z jego europejskimi pracodawcami były niełatwe, naznaczone rozlicznymi nieporozumieniami i konfliktami. Brakowało w nich też zaufania[22]. Jadu był oskarżany o zwodniczość, złą organizację swojej pracy oraz inne przywary[23]. Z dostępnych dokumentów wyczytać można stałe obawy, że kupiec wykorzysta swoją uprzywilejowaną pozycję do tego, by uzyskać dodatkowe korzyści materialne, na przykład okradając swoich mocodawców[24]. Wyziera z nich też frustracja Anglików wynikająca z nieznajomości miejscowych języków, a co za tym idzie z konieczności polegania na informacjach dostarczanych przez indyjskiego kupca. Z drugiej strony Jadu doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że bez jego pośrednictwa żadne transakcje handlowe nie dojdą do skutku. Mimo znaczącej konkurencji na rynku pośredników handlowych Suratu był niekiedy w stanie swą niezbędność obracać w potężny argument podczas negocjacji płacowych[25]. Kilka razy zresztą opuścił Anglików, motywując to otrzymywanym od nich zbyt niskim wynagrodzeniem[24][26].

Z czasem mimo wszelkich napięć przynajmniej niektórzy Anglicy zaczęli doceniać lojalność i oddanie swego długoletniego pośrednika. Przykładowo, wspomniany wyżej Roe prosił przedstawicieli spółki w Suracie o zatrudnienie bratanka Jadu, wspierał też jego prośby o podwyżkę[27][28]. Spółka musiała zresztą wysoko cenić usługi tłumaczeniowe Jadu, rozważała bowiem wysłanie go w charakterze tłumacza do Persji[29]. Opisywane tarcia odzwierciedlają dosyć dobrze kłopoty, z którymi Angielska Kompania Wschodnioindyjska borykała się w pierwszych dekadach swojego istnienia. Chroniczny brak funduszy oraz kiepska organizacja oznaczały, że nie mogła zapewnić swym pracownikom potężnego wsparcia logistycznego, które później stało się kluczem do jej ogromnego sukcesu[30].

Znaczenie

Jadu odegrał istotną, choć zakulisową rolę we wczesnych relacjach handlowych i dyplomatycznych między Anglią a imperium mogolskim. Jego praca pomogła przybyszom z Wysp Brytyjskich lepiej zrozumieć życie gospodarcze oraz społeczne tego skomplikowanego organizmu państwowego[31]. Pozwoliła też zapoczątkować długofalową obecność brytyjską na subkontynencie indyjskim[32].

Jadu uważa się niekiedy za pierwszego indyjskiego pośrednika handlowego i tłumacza świadczącego usługi na rzecz Angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (EIC)[33]. Wysiłki kolejnych wspomaganych przezeń ekspedycji wpisywały się w łańcuch wydarzeń, który po przeszło stuleciu doprowadził do kolonizacji Indii przez Brytyjczyków[34]. Mimo tego Jadu pozostaje w większości postacią zapomnianą, pojawiającą się jedynie na marginesie przekazów źródłowych[35].

Przypisy

  1. ↑ Sen 2017 ↓, s. 49.
  2. ↑ Sen 2017 ↓, s. 39.
  3. ↑ Rawlinson 1920 ↓, s. 52.
  4. ↑ a b Nandini Das: Looking for Jadu. [w:] TIDE [on-line]. tideproject.uk, 2020-05-14. [dostęp 2026-02-05]. (ang.).
  5. ↑ Sen 2017 ↓, s. 48.
  6. ↑ Barbour 2021 ↓, s. 131.
  7. ↑ Sen 2017 ↓, s. 38–39.
  8. ↑ Foster 1905 ↓, s. 178.
  9. ↑ Sen 2017 ↓, s. 40.
  10. ↑ Danvers 1896 ↓, s. 26.
  11. ↑ Nandini Das: Courting India: England, Mughal India and the Origins of Empire. London, Oxford, New York, New Delhi, Sydney: Bloomsbury Publishing, 2023, s. 242. ISBN 978-1-5266-1564-0.
  12. ↑ Foster 1910 ↓, s. 90.
  13. ↑ Foster 1921 ↓, s. 62–63.
  14. ↑ Mundi 1914 ↓, s. 25.
  15. ↑ TIDE: Travel, Transculturality, and Identity in England, c. 1550 – 1700. [w:] Faculty of English, University of Oxford [on-line]. english.ox.ac.uk. [dostęp 2026-02-07]. (ang.).
  16. ↑ Sen 2017 ↓, s. 47.
  17. ↑ a b Gokhale 1979 ↓, s. 119.
  18. ↑ Sharma 2012 ↓, s. 30.
  19. ↑ Sen 2017 ↓, s. 46–47.
  20. ↑ Sen 2017 ↓, s. 52.
  21. ↑ Danna Agmon: A Colonial Affair: Commerce, Conversion, and Scandal in French India. Ithaca, NY: Cornell University Press, 2017, s. 73. ISBN 978-1-5017-1306-4.
  22. ↑ Sen 2017 ↓, s. 50.
  23. ↑ Nandini Das: Courting India: England, Mughal India and the Origins of Empire. London, Oxford, New York, New Delhi, Sydney: Bloomsbury Publishing, 2023, s. 243. ISBN 978-1-5266-1564-0.
  24. ↑ a b Sen 2017 ↓, s. 51.
  25. ↑ Nandini Das: Courting India: England, Mughal India and the Origins of Empire. London, Oxford, New York, New Delhi, Sydney: Bloomsbury Publishing, 2023, s. 242–243. ISBN 978-1-5266-1564-0.
  26. ↑ Foster 1926 ↓, s. 326.
  27. ↑ Nandini Das: Courting India: England, Mughal India and the Origins of Empire. London, Oxford, New York, New Delhi, Sydney: Bloomsbury Publishing, 2023, s. 325. ISBN 978-1-5266-1564-0.
  28. ↑ Trisha Mukherjee: INTERVIEW: ‘Non-academic writing encourages a fresh look’, says Nandini Das. [w:] The New Indian Express [on-line]. newindianexpress.com, 2023-05-06. [dostęp 2026-02-07]. (ang.).
  29. ↑ Sen 2017 ↓, s. 57.
  30. ↑ Patricia Akhimie, Bernadette Andrea: Travel and Travail: Early Modern Women, English Drama, and the Wider World (Early Modern Cultural Studies). Lincoln: University of Nebraska Press, 2019, s. 41. ISBN 978-1-4962-1031-9.
  31. ↑ Sen 2017 ↓, s. 54.
  32. ↑ Sen 2017 ↓, s. 55.
  33. ↑ Sen 2017 ↓, s. 46.
  34. ↑ Roychowdhury i Randhawa 2015 ↓, s. 100.
  35. ↑ Nandini Das: Courting India: England, Mughal India and the Origins of Empire. London, Oxford, New York, New Delhi, Sydney: Bloomsbury Publishing, 2023, s. lokalizacja 233. ISBN 978-1-5266-1564-0.

Bibliografia

  • Amrita Sen. Searching for the Indian in the English East India Company Archives. The Case of Jadow the Broker and Early Seventeenth-Century Anglo-Mughal Trade. „Journal for Early Modern Cultural Studies”. 17 (3), s. 37–58, 2017. ISSN 1553-3786. (ang.). 
  • Richmond Barbour: The Loss of the Trades Increase An Early Modern Maritime Catastrophe. Philadelphia, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, 2021, s. 1–310. ISBN 978-0-8122-5277-4.
  • William Foster: Early travels in India 1583-1619. London: Oxford University Press, 1921, s. I-XIV, 1–351.
  • H.G. Rawlinson: British Beginnings in Western India 1579-1657 An account of the early of the British factory of Surat. Oxford: Clarendon Press, 1920, s. 1–158.
  • Balkrishna Govind Gokhale: Surat in the Seventeenth Century A Study in Urban History of pre-modern India. Bombay: Popular Prakashan Pvt. Ltd, 1979, s. 1–222.
  • Frederick Charles Danvers: Letters Received by the East India Company from its Servants in the East Transcribed from the ‘Original Correspondence’ Series of the India Office Records. Vol. I. 1602–1613. London: Sampson Low, Marston and Company, 1896, s. I-XLI, 1–363.
  • William Foster: The Journal of John Jourdain, 1608-1617. Cambridge: Hakluyt Society, 1905, s. I-LXXXII, 1–394.
  • William Foster: The English factories in India (1630-1633). Oxford: Clarendon Press, 1910, s. I-XL, 1–354.
  • Monika Sharma. BROKERS OF MEDIEVAL GUJARAT. „Sampiya Journal of B. J. Institute of learning and Research”. 28, s. 21–31, 2012. ISSN 2231-4415. (ang.). 
  • Peter Mundi: Travels in Europe and Asia 1608-1667, vol. 2. Cambridge: Hakluyt Society, 1914, s. I-LXXIX, 1–437.
  • Iti Roychowdhury, Amanpreet Randhawa. Manifestations of Social Darwinism in Colonial Reflections: A Study of the Writings of Sahibs, Memsahibs and Others. „Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities”. 7 (2), s. 99–104, 2015. ISSN 0975-2935. (ang.). 
  • William Foster: The Embassy of Sir Thomas Roe to India. London: Oxford University Press, 1926, s. I-LXXIX, 1–582.

Content available under CC BY-SA 4.0.

Source: Wikipedia.