Józef I Habsburg

Józef I Habsburg

Joseph Jacob Ignaz Johann Anton Eustachius

Amore et Timore
Król Niemiec
Okres	od 23 stycznia 1690 do 17 kwietnia 1711
Poprzednik	Leopold I Habsburg
Następca	Karol VI Habsburg
Cesarz rzymski
Okres	od 5 maja 1705 do 17 kwietnia 1711
Poprzednik	Leopold I Habsburg
Następca	Karol VI Habsburg
Król Czech
Okres	od 5 maja 1705 do 17 kwietnia 1711
Poprzednik	Leopold I Habsburg
Następca	Karol VI Habsburg
Król Węgier
Okres	od 1687 do 17 kwietnia 1711
Poprzednik	Leopold I Habsburg
Następca	Karol VI Habsburg
Arcyksiążę Austrii
Okres	od 5 maja 1705 do 17 kwietnia 1711
Poprzednik	Leopold I Habsburg
Następca	Karol VI Habsburg
Książę cieszyński
Okres	od 1705 do 1711
Poprzednik	Leopold I Habsburg
Następca	Karol VI Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia	Habsburgowie
Data i miejsce urodzenia	26 lipca 1678 Wiedeń
Data i miejsce śmierci	17 kwietnia 1711 Wiedeń
Ojciec	Leopold I Habsburg
Matka	Eleonora Magdalena Wittelsbach
Rodzeństwo	Karol VI Habsburg
Żona	Wilhelmina Amalia Brunszwicka od 1699 do 1711
Dzieci	Maria Józefa Habsburg Leopold Józef Maria Amalia Habsburg
Multimedia w Wikimedia Commons

Józef I Habsburg (ur. 26 lipca 1678 w Wiedniu, zm. 17 kwietnia 1711 w Wiedniu) – król Niemiec od 1690, cesarz rzymski 1705–1711, król Czech i Węgier (koronowany w 1687), arcyksiążę Austrii.

Syn Leopolda I Habsburga i Eleonory Magdaleny z Wittelsbachów, córki palatyna reńskiego. Zasłynął w bitwach pod Landau, po których zyskał przydomek „Zwycięski”.

Urodził się w Wiedniu. Józef otrzymał surowe wykształcenie od Karola Teodora, księcia Salm, i stał się dobrym językoznawcą. Być może pod wpływem swego byłego protestanckiego nauczyciela był mniej pobożnym katolikiem niż jego rodzice i inni krewni, a w konsekwencji stał się zwolennikiem wczesnego Oświecenia. ^[1] Miał dwie wielkie pasje: muzykę i łowiectwo. ^[1]

Chociaż Józef był pierwszym synem i dzieckiem urodzonym z małżeństwa swoich rodziców, był trzecim synem i siódmym dzieckiem ojca. Wcześniej Leopold był żonaty z Małgorzata Teresa Habsburżanką, która dała mu czworo dzieci, z których jedno przeżyło niemowlęctwo. Następnie poślubił Klaudię Felicytę Habsburg, która dała mu dwie krótko żyjące córki. Tak więc Józef miał sześcioro przyrodniego rodzeństwa. W wieku dziewięciu lat, 9 grudnia 1687 roku, został koronowany na króla Węgier; a w wieku jedenastu lat, 23 stycznia 1690 roku, na króla Rzymian.

W toku wojny między Habsburgami, Polską i Wenecją a Turkami, w 1687 r. w Preszburgu sejm węgierski przyznał Habsburgom dziedziczne prawo do korony węgierskiej. Cesarz Leopold I wyznaczył wtedy do roli monarchy węgierskiego swojego syna, Józefa, który został koronowany w Budapeszcie. To dodatkowo gwarantowało sukcesję habsburską na tronie wiedeńskim.

23 stycznia 1690 roku w Augsburgu, jeszcze za życia ojca, Józef został wybrany na króla rzymskiego (niemieckiego), a tytuł cesarski przyjął po śmierci Leopolda w 1705 r. W 1708 r. potwierdził przyznanie książętom Hanoweru z rodu Welfów godności elektorów Rzeszy. W tym samym roku formalnie przywrócono prawo głosu w kolegium elektorskim królom czeskim (czyli samym Habsburgom), które zostało zawieszone w czasie powstania w Czechach (1618–1621). W 1705 roku zaczęły się kłopoty na Węgrzech, gdzie miejscowy magnat Franciszek II Rakoczy ogłosił się księciem najpierw Siedmiogrodu, a potem całych Węgier. W 1707 r. Józef został zdetronizowany przez Sejm węgierski obradujący w Ónod, jednak w 1708 r. armia cesarska pokonała siły Rakoczego pod Trenczynem, co doprowadziło do rychłego końca rebelii i umocnienia pozycji Habsburgów w tym kraju. Węgry zostały opanowane do 1711 roku, kiedy powstańcy zawarli z cesarzem pokój w Szatmár. Tymczasem Józef I kontynuował hiszpańską wojnę sukcesyjną, trwającą od 1701 do 1714. Brat cesarza, Karol, wkroczył do Hiszpanii w asyście armii angielskiej i portugalskiej, jednak większe poparcie miał kandydat francuski Filip V Burbon, co sprzyjało przeciąganiu się wojny. W jej toku wojska cesarskie opanowały Półwysep Apeniński i cesarz liczył na zjednoczenie Włoch pod swoją władzą, czym zraził do siebie sojuszników i osłabił ich wolę walki po austriackiej stronie. Uwikłany w działania na zachodzie i na Węgrzech, Józef I pozostał zasadniczo obojętny wobec wielkiej wojny północnej, ale w 1707 roku zawarł umowę z królem szwedzkim Karolem XII w Altranstädt, umożliwiającą Szwedom przeprowadzenie zaciągu do wojska na Śląsku i zapowiadającą przywrócenie tamtejszym protestantom miejsc kultu, które zostały im odebrane po pokoju westfalskim w 1648 r. Było to podyktowane sytuacją, gdy Karol XII opanował Saksonię i bezpośrednio zagrażał Austrii, a wojska cesarskie były uwiązane walkami o Hiszpanię.

W 1706 r. cesarz powołał do życia Wiener Stadtbank, czyli bank państwowy dla austriackich posiadłości dziedzicznych Habsburgów. Józef prowadził politykę w duchu merkantylizmu, zgodnie z kierunkiem wyznaczonym przez Leopolda I. Zakładał nowe manufaktury, aktywizował działalność gospodarczą, ograniczał feudalne monopole przysługujące cechom rzemieślniczym.

W 1709 r. obiecał Sejmowi czeskiemu przeprowadzenie zmian w niekorzystnym dla Czechów statucie krajowym królestwa. Miano zmienić upokarzające przepisy wprowadzone przez cesarza Ferdynanda II po bitwie na Białej Górze w 1620 r.

Zmarł najprawdopodobniej na ospę, chociaż możliwe jest, że cesarz został otruty. Wszystko wydarzyło się po przybyciu tureckiego agi ze świtą. Józef został wtedy poddany leczeniu przez tureckiego derwisza, będącego członkiem świty. Po śmierci Józefa tron objął jego brat Karol, który nie przepadał za swym zmarłym bratem. Jako późniejszy Cesarz Karol VI, za sprawą wydanej przez siebie w 1713 roku sankcji pragmatycznej uniemożliwił objęcie tronu przez córki Józefa, co było niezgodne z testamentem cesarza Leopolda I.

Podczas epidemii ospy w 1711 roku, która zabiła Ludwika, Wielkiego Delfina i troje rodzeństwa przyszłego cesarza Franciszka I, Józef zaraził się ospą. Zmarł 17 kwietnia w pałacu Hofburg. Wcześniej obiecał żonie, że jeśli przeżyje, zaprzestanie romansów.

Cesarz został pochowany w Krypcie Kapucyńskiej w Wiedniu, miejscu spoczynku większości Habsburgów. Jego pogrzeb odbył się 20 kwietnia w grobowcu nr 35 w Krypcie Karola . Grobowiec został zaprojektowany przez Johanna Lucasa von Hildebrandta i ozdobiony obrazami przedstawiającymi bitwy z czasów wojny o sukcesję hiszpańską. Josefstadt (ósma dzielnica Wiednia) nosi imię Józefa.

24 lutego 1699 roku poślubił w Wiedniu Wilhelminę Amalię Brunszwicką. Mieli troje dzieci, a ich jedyny syn zmarł na wodogłowie przed pierwszymi urodzinami. Józef miał pasję do romansów (żaden z nich nie zakończył się nieślubnym potomstwem) i zaraził się chorobą przenoszoną drogą płciową, prawdopodobnie kiła, którą przekazał swojej żonie, gdy starali się o nowego dziedzica. Ten incydent uczynił ją bezpłodną. ^[1] Jego ojciec, który jeszcze żył w czasie tych wydarzeń, zmusił Józefa i jego brata Karola do podpisania Wzajemnego Paktu o Sukcesji, na mocy którego córki Józefa miałyby pierwszeństwo przed córkami Karola, w przypadku gdyby żadne z nich nie spłodziło syna. To orzeczenie, które nie przewidywało wstąpienia na tron ​​córki Karola, Marii Teresy, doprowadziło do wojny o sukcesję austriacką.

Józef, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, Król Niemiec, Król Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Kumanii, Bułgarii, arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Górnego i Dolnego Śląska, Wirtembergii, Teck etc., książę Szwabii, hrabia Habsburga, Tyrolu, Ferreti, Kyburga, Gorycji etc., landgraf Alzacji, margrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc etc., pan Marchii Wendyjskiej, Salin, Port Naon, etc., etc., etc.

• W. Felczak, Historia Węgier, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
• J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6.
• E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, PWN, Warszawa 1999. ISBN 83-01-01037-1.
• Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, JózefJ. Dobosz, MaciejM. Serwański, IlonaI. Czamańska, Wyd. 2, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002, ISBN 83-7177-118-5, OCLC 749651157 .
• H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.