GeForce

GeForce (od ang. Geometry Force) – marka procesorów graficznych produkowanych przez firmę Nvidia. Pierwsze produkty z tej serii były przeznaczone dla graczy, lecz później firma rozszerzyła ofertę, by zająć wszystkie segmenty rynku kart graficznych. Wydanych zostało osiemnaście generacji układów GeForce, poczynając od GeForce 256, a kończąc na układach z serii 50.

Nazwa GeForce została wybrana w drodze konkursu ogłoszonego przez firmę Nvidia^[1].

Schemat nazewnictwa zmieniał się w czasie. Produkty były pozycjonowane poprzez oznaczenia w postaci liczby i postfiksu (przyrostka).

Początkowo firma stosowała głównie oznaczenia literowe. W przypadku układów GeForce 2 modele GTS, Ultra oraz Pro oznaczały wersje o wysokiej wydajności lub przeznaczone na rynek masowy. Oznaczenie MX w seriach GeForce 2 oraz GeForce 4 dotyczyło układów na rynek budżetowy. Skrót Ti (Titanium), występujący też z oznaczeniem liczbowym, pojawiał się w seriach GeForce 2, GeForce 3 oraz GeForce 4. Seria GeForce 3 była dostępna w późniejszym okresie produkcji w wersjach Ti 200 (wolniejszej) i Ti 500 (szybszej).

Od piątej generacji (GeForce FX) głównym kryterium określającym wydajność karty stało się oznaczenie liczbowe, a postfiksy (np. GT, Ti) przyjęły znaczenie drugorzędne. Pierwsza cyfra jest numerem generacji (np. model 7800 należał do siódmej), a kolejna cyfra (inna niż zero) oznacza grupę modeli. Układy z cyframi 1, 2, 3, 4 oraz 5 (np. 720) są przeznaczone na rynek ekonomiczny; cyfry 6 i 7 sygnalizują droższe modele o wyższej wydajności, zaś cyfry 8 i 9 pozycjonują produkt w segmencie najwyższej wydajności.

Układ wydany w sierpniu 1999 roku. GeForce 256 był jedną z najwydajniejszych kart graficznych w tamtym okresie. Był to pierwszy układ scalony obsługujący technologię Transform and Lighting (T&L), chociaż gry wykorzystujące to rozwiązanie pojawiły się dopiero później. Pierwsze egzemplarze wyposażono w pamięć SDRAM, natomiast późniejsze wersje posiadały pamięć DDR.

Wydany w kwietniu 2000 roku. Pierwszy model, GeForce 2 GTS, był układem o wysokiej wydajności, konkurującym z produktami takimi jak Radeon firmy ATI oraz Voodoo 5 5500. Później Nvidia wydała wersję budżetową – GeForce 2 MX, która miała zablokowane dwa potoki renderujące (względem czterech w wersji GTS). Seria MX stała się sukcesem rynkowym. Dostępne były również wydajniejsze wersje: Pro i Ultra.

Wydany w lutym 2001 roku. Karta wprowadzała obsługę bibliotek DirectX 8.0 oraz programowalnych jednostek cieniujących (ang. shaders). Architektura rdzenia wywodziła się z modelu GeForce 2 Ultra. Układ wyprzedzał poprzednika wydajnością w wyższych rozdzielczościach oraz przy włączonym antyaliasingu. Technologia opracowana dla tej serii została wykorzystana w konsoli Xbox firmy Microsoft. Pierwotna wersja karty została z czasem zastąpiona przez modele Ti 200 oraz Ti 500.

Wydany w lutym 2002 roku. Model GeForce 4 Ti oferował znaczący wzrost wydajności względem poprzednika. Wprowadzenie na rynek modelu GeForce 4 MX wzbudziło kontrowersje, ponieważ pod względem technologicznym układ ten bazował na architekturze GeForce 2 i nie obsługiwał jednostek cieniujących (ang. vertex/pixel shaders), mimo przynależności do nowej serii nazewniczej. Mimo to karta osiągnęła sukces sprzedażowy w segmencie budżetowym.

Wydany w listopadzie 2002 roku. Seria FX napotkała problemy produkcyjne. Wzbudziła również kontrowersje związane z optymalizacją sterowników pod kątem benchmarka 3DMark 2003. Programiści tak zmodyfikowali sterowniki, aby generowały lepsze wyniki punktowe, co miało wykazać przewagę nad konkurencyjnymi układami Radeon z serii 9x00. W rezultacie wiarygodność testów w 3DMark 2003 dla tej serii była kwestionowana.

Układy te obsługują DirectX 9.0, jednak w operacjach wykorzystujących to API ich wydajność bywała niska. Optymalizacje sterowników wpływały negatywnie na jakość obrazu (antyaliasing i filtrowanie anizotropowe). Konfiguracja potoków w najszybszych wersjach (m.in. GF FX 5800/5900/5950U) wynosiła 4x2, a nie 8x1, co przekładało się na osiągi niższe od kart konkurencji (np. Radeon 9700/9800 Pro) oraz następców z serii szóstej.

Karty FX posiadają następujące wyjścia:

• DVI-I – złącze cyfrowe;
• S-Video – wyjście telewizyjne;
• D-Sub – wyjście do podłączenia monitora analogowego.

Układy obsługują rozdzielczości od 320×200 do 2048×1536 pikseli przy maksymalnym odświeżaniu do 240 Hz.

Wydany w kwietniu 2004 roku. Obsługuje model cieniowania w wersji 3.0 (Vertex i Pixel Shader 3.0). Wprowadzono możliwość łączenia kart w trybie SLI oraz obsługę technologii HDR. Układ posiada 16-krotne filtrowanie anizotropowe. Na rodzinę GeForce 6 składają się układy o nazwach kodowych od NV40 do NV44a.

Wydany w czerwcu 2005 roku. Architektura stanowiła ewolucję rozwiązań z serii GeForce 6. Wprowadzono nowe tryby wygładzania krawędzi (TSAA i TMAA) oraz zoptymalizowano zużycie energii. Początkowo wydano modele: 7800 GTX, 7800 GT oraz wersję podstawową 7800. Na przełomie lat 2005 i 2006 wprowadzono serię 7300, a w 2006 roku model 7900 GTX (512 MB pamięci). Zaprezentowano także technologię Quad-SLI (łączenie czterech układów), realizowaną przez karty GeForce 7950 GX2.

Seria wydana 8 listopada 2006 roku, oparta na nowej architekturze Tesla (G80). Była to pierwsza seria obsługująca DirectX 10 oraz zunifikowane jednostki cieniujące (ang. unified shaders), łączące funkcje wierzchołków i pikseli. Karty umożliwiały także obliczenia fizyczne. Wprowadzono metodę wygładzania CSAA. Początkowo dostępne modele obejmowały: 8800 GTX, 8800 GTS, 8600 GTS, 8600 GT oraz 8500 GT. W 2007 roku zaprezentowano model 8800 GT (architektura G92, proces 65 nm).

Dziewiąta generacja, bazująca na odświeżonych układach G92 oraz nowych G94 i G96. W tej serii po raz pierwszy zastosowano proces technologiczny 55 nm (obok 65 nm). Rodzina obejmuje segmenty:

• high-end: 9800 GX2, 9800 GTX+, 9800 GTX, 9800 GT;
• mid-range: 9600 GT, 9600 GSO;
• low-end: 9500 GT, 9400 GT.

Seria dostępna wyłącznie dla producentów OEM, obejmująca odświeżone układy architektury Tesla. Obsługuje DirectX 10. Do serii należą: G100, GT 120, GT 130 oraz GTS 150.

Wprowadzona 17 czerwca 2008 roku. Seria obejmowała m.in. modele GTX 260 (w wersjach 192 i 216 procesorów strumieniowych), GTX 280, a później GTX 275, GTX 285 i dwuprocesorowy GTX 295. Produkowane w procesie 65 nm oraz 55 nm. Segment budżetowy reprezentowały modele GT 210, GT 220 i GT 240.

Seria OEM przeznaczona dla gotowych zestawów komputerowych i laptopów (wersje M). Są to rebrandowane układy poprzedniej generacji (Tesla). Przykłady: GT 310, GT 320, GT 330.

Pierwsza seria oparta na architekturze Fermi(inne języki), obsługująca DirectX 11. Produkowana w procesie 40 nm z użyciem pamięci GDDR5. Główne modele: GTX 480, GTX 470, GTX 460, GTS 450.

Seria oparta na usprawnionej architekturze Fermi. Przedstawiciele: GTX 580, GTX 570, GTX 560 Ti, GTX 550 Ti. Wsparcie sterowników zakończono w 2018 roku.

Seria wykorzystująca architekturę Kepler (proces 28 nm) oraz interfejs PCI Express 3.0. Modele: GTX 680, GTX 670, GTX 660, GTX 650. Część słabszych modeli (np. GT 630) bazowała jeszcze na architekturze Fermi.

Generacja oparta na odświeżonej architekturze Kepler oraz (później) Maxwell. Reprezentowana m.in. przez modele GTX Titan, GTX 780 Ti, GTX 770, GTX 760, GTX 750 Ti (pierwszy Maxwell).

Premiera we wrześniu 2014 roku. Karty oparte na architekturze Maxwell, obsługujące DirectX 12. Modele desktopowe: GTX 950, GTX 960, GTX 970, GTX 980, GTX 980 Ti, GTX Titan X. Seria mobilna obejmowała modele od 940M do 980M^{[potrzebny przypis]}.

Seria wykorzystująca architekturę Pascal i proces 16 nm FinFET. Wprowadzono pamięci GDDR5X (w wyższych modelach).

Modele:

• GT 1030,
• GTX 1050, 1050 Ti,
• GTX 1060 (wersje 3 GB, 5 GB^[2], 6 GB),
• GTX 1070, 1070 Ti,
• GTX 1080, 1080 Ti,
• Titan X Pascal, Titan Xp.

Seria zapowiedziana w sierpniu 2018 roku, oparta na architekturze Turing. Wprowadziła sprzętową obsługę śledzenia promieni (Ray tracing) dzięki rdzeniom RT oraz obsługę sztucznej inteligencji (rdzenie Tensor) wykorzystywaną m.in. w technice DLSS. Pamięć VRAM typu GDDR6.

Główne modele RTX: 2060, 2070, 2080, 2080 Ti. W 2019 roku wydano odświeżoną linię "SUPER".

Równolegle wydano serię GeForce 16 (np. GTX 1660, 1650), również opartą na architekturze Turing, ale pozbawioną rdzeni RT i Tensor, skierowaną do segmentu budżetowego.

W 2020 roku zadebiutowała seria RTX 30 (architektura Ampere), oferująca usprawniony ray tracing. Topowe modele wyposażono w pamięć GDDR6X^[3].

Modele dostępne na rynku:

• RTX 3050, 3050 Ti (mobilny);
• RTX 3060, 3060 Ti;
• RTX 3070, 3070 Ti;
• RTX 3080, 3080 Ti^[4];
• RTX 3090^[5].

Wprowadzono także wersje LHR (Low Hash Rate) z ograniczoną wydajnością w kopaniu kryptowalut^[6].

We wrześniu 2022 roku zapowiedziano serię RTX 40 (architektura Ada Lovelace). Pierwszy model, RTX 4090, trafił na rynek 12 października 2022^[7]. Wprowadzono technikę DLSS 3 z generatorem klatek (Frame Generation)^[8].

Modele z tej serii:

• RTX 4050 (wersja mobilna),
• RTX 4060, RTX 4060 Ti (wersje 8 GB i 16 GB VRAM),
• RTX 4070, RTX 4070 SUPER, RTX 4070 Ti, RTX 4070 Ti SUPER,
• RTX 4080, RTX 4080 SUPER,
• RTX 4090, RTX 4090 D.

Karty z serii GeForce RTX 50 zadebiutowały 30 stycznia 2025 roku. Generacja ta wprowadziła nowy standard pamięci GDDR7(inne języki) we wszystkich modelach oraz technikę DLSS 4 (DLSS Multi Frame Generation)^[9]. Układy oparte są na architekturze Blackwell(inne języki).

Modele z tej serii:

• RTX 5050,
• RTX 5060, RTX 5060 Ti (wersje 8 GB i 16 GB VRAM),
• RTX 5070, RTX 5070 Ti,
• RTX 5080,
• RTX 5090, RTX 5090 D.

• Oficjalna strona firmy NVIDIA
• Oficjalna polska strona firmy NVIDIA