PL EN DE FR ES IT PT RU JA ZH NL UK TR KO CS SV AR VI FA ID HU RO NO FI

Atak na ambasadę Azerbejdżanu w Teheranie

Atak na ambasadę Azerbejdżanu w Teheranie
Państwo

Knownlyx archive image Iran

Miejsce

Ambasada Azerbejdżanu w Teheranie

Data

27 stycznia 2023

Godzina

08:00 UTC+03:30

Liczba zabitych

1 osoba

Liczba rannych

2 osoby

Typ ataku

strzelanina z użyciem karabinka AK

Sprawca

Yasin Hosseinzadeh(inne języki)

Położenie na mapie Iranu
Mapa konturowa Iranu, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia35°46′02″N 51°27′15″E/35,767222 51,454167

Atak na ambasadę Azerbejdżanu w Iranie – atak dokonany 27 stycznia 2023 roku na ambasadę Republiki Azerbejdżanu w Teheranie, stolicy Islamskiej Republiki Iranu, około godziny 08:00 czasu lokalnego. Napastnik, obywatel Iranu, Yasin Hosseinzadeh, przedarł się przez posterunek ochrony z karabinkiem AK i otworzył ogień do pracowników ambasady. W tym czasie pracownicy ambasady próbowali go zneutralizować. W wyniku ataku zginął szef służby bezpieczeństwa misji dyplomatycznej, Orxan Əsgərov(inne języki). Podczas odparcia ataku rannych zostało dwóch strażników.

Yasin Hosseinzadeh został zatrzymany przez irańskie organy ścigania i objęty śledztwem, w wyniku którego został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 21 maja 2025 roku. W związku z atakiem Służba Bezpieczeństwa Państwowego Azerbejdżanu(inne języki) wszczęła postępowanie karne. Prezydent Azerbejdżanu İlham Əliyev potępił atak. Strona azerbejdżańska podkreśliła, że odpowiedzialność spoczywa na Iranie i oceniła atak jako „akt terrorystyczny”. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu ogłosiło, że pracownicy ambasady Azerbejdżanu w Iranie zostaną ewakuowani. 30 stycznia personel ambasady został ewakuowany z Teheranu, a ambasada została tymczasowo zamknięta.

W oświadczeniach irańskich urzędników nie było żadnych wskazań, że atak miał podłoże polityczne. Irańscy funkcjonariusze organów ścigania twierdzili, że atak został przeprowadzony z powodów osobistych i że Hosseinzadeh przybył na miejsce z dwójką dzieci, mimo że nagrania z kamer bezpieczeństwa pokazują go samego.

Sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych António Guterres, Unia Europejska, Rada Europy, NATO, Organizacja Państw Turkijskich oraz głowy państw, ministrowie spraw zagranicznych i ambasadorowie z ponad 120 krajów potępili atak. Po ataku irańscy Azerowie(inne języki) zebrali się przed Konsulatem Generalnym Azerbejdżanu w Tebrizie, aby złożyć wieńce.

Tło

Knownlyx encyclopedia image
Prezydent Azerbejdżanu İlham Əliyev i Najwyższy Przywódca Iranu Ali Chamenei, 5 marca 2017 roku

Od czasu uzyskania przez Azerbejdżan niepodległości w 1991 roku doszło do kilku ataków na placówki dyplomatyczne Azerbejdżanu. W sierpniu 2022 roku kilka osób podających się za członków szyickiej organizacji Choddam al-Mahdi(inne języki) zaatakowało ambasadę Azerbejdżanu w Londynie, stolicy Wielkiej Brytanii, usuwając flagę Azerbejdżanu z budynku, w którym mieści się ambasada, i zastępując ją flagą z islamskimi hasłami religijnymi, a także pisząc i skandując hasła w języku arabskim na ścianach i oknach[1][2]. We wrześniu 2022 roku ambasada Azerbejdżanu w Paryżu, stolicy Francji, została zaatakowana przez grupę ormiańskich protestujących, którzy próbowali włamać się do budynku ambasady[3]. Po zdarzeniu ambasador Francji w Azerbejdżanie został wezwany do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu i otrzymał notę protestacyjną[4]. Francuscy urzędnicy oświadczyli, że podjęli wszelkie niezbędne środki w celu przywrócenia bezpieczeństwa i zapobieżenia podobnym incydentom w przyszłości[5]. 11 października 2022 roku ostrzelano pojazd służbowy ambasady Azerbejdżanu w Waszyngtonie. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu wezwało wówczas amerykańskiego chargé d’affaires i poprosiło go o zapewnienie bezpieczeństwa azerbejdżańskiej misji dyplomatycznej[6].

Iran odnotował już wcześniej ataki na placówki dyplomatyczne na swoim terytorium. 11 lutego 1829 roku tłum zaatakował ambasadę rosyjską(inne języki) zabijając ambasadora Aleksandra Gribojedowa. W czasie rewolucji w Iranie 4 listopada 1979 roku irańscy studenci dokonali szturmu na ambasadę Stanów Zjednoczonych w Teheranie. Wzięto wówczas 66 zakładników, z których 13 zostało później uwolnionych, ale większość personelu ambasady była przetrzymywana jako zakładnicy przez 444 dni, aż do zaprzysiężenia nowego prezydenta USA, Ronalda Reagana. W styczniu 2016 roku po egzekucji przez Arabię Saudyjską szyickiego duchownego Nimra an-Nimra doszło do ataków na saudyjskie placówki dyplomatyczne w Iranie(inne języki), w trakcie których podpalono ambasadę tego kraju[7].

Napięcia między Azerbejdżanem a Iranem(inne języki) wzrosły od czasu II wojny o Górski Karabach między nieuznawaną separatystyczną Republiką Górskiego Karabachu wspieraną przez Armenię a Azerbejdżanem[8]. Konflikt z jesieni 2020 roku zakończył się zwycięstwem Azerbejdżanu, który wyzwolił 72% terytorium okupowanego[9]. Stanowisko Iranu w czasie wojny było szeroko komentowane w azerbejdżańskiej debacie publicznej i wywołało sceptycyzm wobec działań władz tego kraju. Jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii był transport broni do Armenii przez Iran. Poważnie zaszkodziło to wizerunkowi, jaki Iran zbudował w Azerbejdżanie na przestrzeni lat[10]. Po wojnie napięcia wokół korytarza zangezurskiego nasiliły się i wywołały ostrą reakcję ze strony irańskiej, która obawiała się odcięcia połączenia lądowego z Armenią. Irańska prasa, zwłaszcza media prorządowe, publikowała artykuły grożące Azerbejdżanowi i Turcji oraz prowadziła kampanię „demonizacji” obu państw[11].

W październiku 2022 roku Iran rozpoczął ćwiczenia wojskowe w pobliżu granicy z Azerbejdżanem[8]. Iran, w którym mieszka kilkanaście milionów etnicznych Azerów, od lat oskarżał Azerbejdżan o podsycanie nastrojów separatystycznych na swoim terytorium. Stosunki między Azerbejdżanem a Iranem są tradycyjnie napięte, ponieważ turkijskojęzyczny Azerbejdżan jest bliskim sojusznikiem historycznego rywala Iranu, Turcji. Iran jest również podejrzliwy wobec współpracy wojskowej Azerbejdżanu z Izraelem, jednym z głównych dostawców broni dla Baku, i twierdzi, że Izrael mógłby potencjalnie wykorzystać terytorium Azerbejdżanu jako przyczółek do operacji przeciwko Iranowi[12]. Irański minister spraw zagranicznych Hosejn Amir Abdollahijan oskarżył w 2022 roku Izrael o ustanowienie obecności wojskowej i tajnego sojuszu z Azerbejdżanem. W styczniu 2023 roku Azerbejdżan mianował swojego pierwszego ambasadora w Izraelu, a prezydent İlham Əliyev podpisał dekret powołujący Muxtara Məmmədova(inne języki) na to stanowisko[13].

Atak

Do ataku doszło 27 stycznia 2023 roku około godziny 8:00 czasu lokalnego[14] na terenie ambasady Republiki Azerbejdżanu w Teheranie, stolicy Islamskiej Republiki Iranu[15][16]. Napastnik, obywatel Iranu, Yasin Hosseinzadeh(inne języki)[17][18], rozbił swój samochód o Hyundaia Sonatę zaparkowanego na terenie ambasady[19], w czasie gdy pracownicy ambasady byli już obecni w budynku[20]. Następnie ominął znajdujący się przed budynkiem irański posterunek ochrony, z którego nie podjęto próby zatrzymania napastnika[8][21]. Napastnik wszedł do budynku ambasady uzbrojony w karabinek AK, przedarł się przez stanowisko ochrony wewnątrz budynku i otworzył ogień do pracowników ambasady[22][23]. Hosseinzadeh pobiegł za dwiema osobami, które uciekły do innego pokoju, podczas gdy trzecia osoba pobiegła w kierunku napastnika, najwyraźniej próbując zabrać mu karabin[14].

Na nagraniu wideo udostępnionym w mediach społecznościowych widać pusty posterunek ochrony dyplomatycznej w pobliżu ambasady oraz jedną osobę, która została ranna w zaparkowanym przed budynkiem samochodzie[8]. Kilka godzin po ataku opublikowano nagranie z kamery bezpieczeństwa ambasady[24].

Ofiary

W wyniku ataku zginął szef służby bezpieczeństwa misji dyplomatycznej, starszy porucznik Orxan Əsgərov(inne języki)[25][26][27]. Podczas odparcia ataku rannych zostało dwóch strażników[28][29]. Jeden z nich, Vasif Tağıyev, który zdołał zneutralizować terrorystę, został postrzelony w ramię i szczękę, po czym przeszedł operację. Drugiemu nieznanemu z nazwiska rannemu również wykonano operację i usunięto z ciała kulę[30]. Według informacji podanych w dniu ataku stan rannych był zadowalający[31].

Dwa dni po ataku, 29 stycznia, dwóch pracowników ambasady rannych w ataku terrorystycznym i 53 inne osoby, w tym członkowie rodzin ewakuowanych pracowników ambasady Azerbejdżanu oraz ciało Orxana Əsgərova, zostało przetransportowanych samolotem z międzynarodowego lotniska im. Imama Chomeiniego w Teheranie na międzynarodowe lotnisko im. Heydəra Əliyeva w Baku[32][33]. Następnie ciało Əsgərova przewieziono do meczetu Taza Pir[34]. Orxana Əsgərova pochowano 30 stycznia o godzinie 12:00 w II Alei Honorowej(inne języki)[35]. W pogrzebie wzięli udział między innymi minister obrony Azerbejdżanu Zakir Həsənov, minister przemysłu obronnego Azerbejdżanu Mədət Quliyev(inne języki), minister spraw wewnętrznych Azerbejdżanu Vilayət Eyvazov(inne języki), ambasador Turcji w Azerbejdżanie Cahit Bağcı(inne języki), przewodniczący Zarządu Muzułmanów Kaukazu(inne języki) Allahşükür Paşazadə(inne języki), nuncjusz apostolski Stolicy Apostolskiej w Azerbejdżanie arcybiskup Marek Solczyński, przewodniczący albańsko-udyjskiej wspólnoty religijnej Robert Mobili(inne języki) oraz szef wspólnoty Żydów górskich w Azerbejdżanie Milix Yevdayev(inne języki)[36][37][38].

Śledztwo

Napastnik, Yasin Hosseinzadeh(inne języki), był obywatelem Iranu, pochodzącym z Urmii. Był żonaty z kobietą pochodzącą z Baku, z którą miał dwójkę dzieci[39]. Według słów samego napastnika miał przy sobie colta i kałasznikowa, gdy wszedł do ambasady. Kupił broń około pięć miesięcy wcześniej i ukrył ją we wsi niedaleko Urmii. Hosseinzadeh powiedział, że 26 stycznia on i jego dzieci wsiedli do samochodu i pojechali do Teheranu. Napastnik przybył do Teheranu o 4 rano i zaparkował samochód w pobliżu placu Azadi(inne języki). Następnie przez kilka godzin miał odpoczywać w samochodzie, zanim pojechał do ambasady Azerbejdżanu[40].

Niedługo po ataku w Teheranie wciąż nie był znany motyw działań sprawcy. Irańskie media państwowe poinformowały o ataku z opóźnieniem[8]. Strona azerbejdżańska opisała atak jako „akt terrorystyczny”. Późniejsze oświadczenia irańskich urzędników nie wskazywały, żeby atak miał podłoże polityczne[41]. Strona irańska wkrótce po ataku ogłosiła, że wszczęła dochodzenie w tej sprawie[42]. Strona azerbejdżańska również poinformowała o wszczęciu swojego dochodzenia[27]. Hosseinzadeh poddał się policji po ataku[40]. Rzecznik irańskiego MSZ Nasser Kanaani(inne języki) oświadczył, że policja i siły bezpieczeństwa interweniowały natychmiast po ataku[43], a napastnik został zatrzymany[44][45]. Następnie sprawca został objęty irańskim dochodzeniem[1]. Służba Bezpieczeństwa Państwowego Azerbejdżanu(inne języki) wszczęła postępowanie karne na podstawie artykułów 12.2, 120.2.1, 12.2, 120.2.4, 12.2, 120.2.11, 12.2, 29, 120.2.7, 12.3, 214.2.1, 12.3, 214.2.3 i 12.2, 228.2.1 Kodeksu karnego Azerbejdżanu(inne języki) w związku z atakiem w Teheranie[46]. Wiceminister spraw zagranicznych Azerbejdżanu Xələf Xələfov zauważył, że Azerbejdżan dysponuje „wystarczająco przekonującymi dowodami” dotyczącymi ataku, aby móc prowadzić śledztwo[47]. 1 lutego Azerbejdżan złożył projekty komunikatów i oświadczeń Biuru Koordynacji Ruchu Państw Niezaangażowanych oraz Konferencji ds. Interakcji i Środków Budowy Zaufania w Azji(inne języki), ale strona irańska wyraziła sprzeciw i uniemożliwiła przyjęcie tych dokumentów[48].

Szef policji Teheranu Hossein Rahimi(inne języki) oświadczył, że wstępne dochodzenie wykazało, iż motywem sprawcy były sprawy osobiste i rodzinne[49]. Dodał, że napastnik przyjechał samochodem do budynku administracyjnego z 14-letnią dziewczynką i 7-letnim chłopcem[50][51]. Według Mohammada Shahriariego, szefa teherańskiego biura prokuratora, w dochodzeniu wstępnym oskarżony twierdził, że jego żona udała się do ambasady w kwietniu 2022 roku i nie wróciła do domu. Stwierdził, że Hosseinzadeh odwiedził ambasadę kilka razy, ale nie otrzymał żadnej odpowiedzi od jej pracowników. Dodał także, iż myślał, że jego żona jest w ambasadzie i nie chce się z nim spotkać[43].

Agencja informacyjna Tasnim(inne języki), powiązana z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej Iranu, poinformowała, że „na początku [2023] roku żona napastnika udała się do Azerbejdżanu z pomocą dwóch innych członków rodziny i nie wróciła”[43]. Tasnim poinformowała, że żona napastnika „odwiedziła ambasadę Azerbejdżanu w Teheranie w kwietniu ubiegłego roku i nie wróciła do domu” oraz że „oskarżony postanowił zaatakować ambasadę po złożeniu licznych próśb do ambasady Azerbejdżanu w Teheranie i braku odpowiedniej odpowiedzi ze strony urzędników ambasady”. Serwis BBC Persian(inne języki) zauważył, że oświadczenie to przeczyło innym doniesieniom mówiącym o tym, że napastnik myślał, iż jego żona była w ambasadzie, i dlatego ją zaatakował[43].

Azerbejdżańska agencja prasowa Azəri Press Agentliyi(inne języki), powołując się na nagranie ataku[23] i kanały dyplomatyczne[52], stwierdziła, że irańskie informacje o tle osobistym ataku były całkowicie bezpodstawne, dodając, że atak na ambasadę był aktem terrorystycznym[53]. Opublikowane później nagrania z kamer bezpieczeństwa pokazały Hosseizadeha samego, bez dzieci[54][55]. Ayxan Hacızadə, szef Departamentu Prasowego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu, oświadczył, że „nie wierzy, iż atak został przeprowadzony z powodów osobistych”[56]. W dniu incydentu naczelny dowódca irańskiej policji, Ahmadreza Radan(inne języki), zwolnił szefa teherańskiej policji Hosseina Rahimiego ze stanowiska i mianował na jego miejsce Abbasa Alego Mohammadiana(inne języki)[43]. Nie podano do wiadomości publicznej, czy atak na ambasadę spowodował zmianę na tym stanowisku. Mohammadian mógł zastąpić Rahimiego niezależnie od ataku na ambasadę[57].

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu w dniu ataku ogłosiło, że ambasada Azerbejdżanu w Iranie zostanie ewakuowana[43]. 29 stycznia personel ambasady Azerbejdżanu został ewakuowany z Teheranu, a działalność ambasady została zawieszona[58]. Ponadto ambasador Iranu w Azerbejdżanie, Abbas Musawi(inne języki), został wezwany do Ministerstwa Spraw Zagranicznych w związku z atakiem na placówkę[43]. Na spotkaniu omówiono prowadzoną w Iranie kampanię antyazerbejdżańską, która zdaniem władz Azerbejdżanu „nadwerężyła i tak już skomplikowane stosunki”[21][59][60]. Wiceminister spraw zagranicznych Azerbejdżanu Xələf Xələfov oświadczył, że nadal możliwe jest „składanie wniosków do Konsulatu Generalnego w Tebrizie”[61]. W oświadczeniu wydanym przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych zalecono, aby „obywatele Republiki Azerbejdżanu powstrzymali się od podróżowania do Islamskiej Republiki Iranu, chyba że jest to absolutnie konieczne, a ci, którzy podróżują, powinni zachować szczególną ostrożność”[62].

Według strony internetowej irańskiego Ministerstwa Sprawiedliwości sprawca został skazany na karę śmierci[63]. Sąd Najwyższy Iranu potwierdził wyrok śmierci wydany na Yasina Hosseinzadeha, który dokonał ataku na placówkę dyplomatyczną Azerbejdżanu[64]. Wyrok został przesłany do sądu w Teheranie w celu wykonania[65]. Mężczyzna został stracony rano 21 maja 2025 roku[66].

Reakcje

W Azerbejdżanie

Prezydent Azerbejdżanu İlham Əliyev potępił atak, nazywając go „aktem terrorystycznym”[67], a Ayxan Hacızadə, szef Departamentu Prasowego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu, dodał, że odpowiedzialność za atak na ambasadę ponosi Iran[56]. Wielu polityków azerbejdżańskich, w tym ambasador Azerbejdżanu w Iranie Əli Əlizadə(inne języki)[68], przewodnicząca Zgromadzenia Narodowego Republiki Azerbejdżanu Sahibə Qafarova[69] i minister sprawiedliwości Republiki Azerbejdżanu Fikrət Məmmədov(inne języki)[70], wezwało do ukarania osób odpowiedzialnych za zbrojny atak na ambasadę Azerbejdżanu w Iranie. Zastępca przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego Republiki Azerbejdżanu Elman Nəsirov(inne języki)[71] i członek Komisji ds. Związków Publicznych i Organizacji Religijnych Ceyhun Məmmədov(inne języki)[72], a także azerbejdżańskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych[21], jako czynnik wpływający na atak podali antyazerbejdżańską kampanię w Iranie. Ponadto rzecznik MSZ Azerbejdżanu Ayxan Hacızadə[56] i przewodniczący Komisji ds. Obrony, Bezpieczeństwa i Zwalczania Korupcji Ziyafət Əsgərov(inne języki)[73] wyrazili przekonanie, że motyw ataku nie był „rodzinny ani osobisty”. Zarząd Muzułmanów Kaukazu(inne języki) wydał oświadczenie, w którym „zdecydowanie” potępił atak, dodając, że uważa go za „akt terrorystyczny o podłożu politycznym”[74].

W Iranie

Prezydent Iranu Ebrahim Ra’isi nakazał odpowiednim organom zbadanie ataku. Złożył kondolencje krewnym zmarłego i życzył rannym szybkiego powrotu do zdrowia[75]. Politycy tacy jak irański minister spraw zagranicznych Hosejn Amir Abdollahijan[43], doradca prezydenta ds. politycznych Mohammad Dżamszidi[76], pierwszy zastępca przewodniczącego Islamskiego Zgromadzenia Konsultatywnego Ali Nikzad(inne języki)[77], szef Komisji Bezpieczeństwa Narodowego i Polityki Zagranicznej Islamskiego Zgromadzenia Konsultatywnego Wahid Dżalalzadeh(inne języki)[43] i irański minister spraw wewnętrznych Ahmad Wahidi[78] wezwali do deeskalacji stosunków między Azerbejdżanem a Iranem, powołując się na twierdzenie, że atak był „motywowany osobiście”. Jednak podczas trwających protestów w Iranie protestujący w kraju obwinili Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej za incydent, wzywając społeczność międzynarodową do uznania Korpusu za organizację terrorystyczną[57].

Po ataku irańscy Azerowie(inne języki) złożyli kwiaty przed Konsulatem Generalnym Azerbejdżanu w Tebrizie[79]. Drużyna piłkarska Teraktor Sazi Tebriz, występująca w Persian Gulf Pro League, potępiła atak w oświadczeniu, używając zwrotu „bracia odczuwają ból za swoich braci”[80].

Za granicą

Szefowie państw, ministrowie spraw zagranicznych i ambasadorowie z ponad 120 krajów[81][82], w tym Bułgarii[83], Egiptu[84], Francji[85], Izraela[86], Pakistanu[87], Rosji[88], Stanów Zjednoczonych[89], Turcji[90], Ukrainy[43], Wielkiej Brytanii[91], Włoch[92], a także Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych António Guterres[93], Specjalny Przedstawiciel Sekretarza Generalnego NATO ds. Kaukazu i Azji Środkowej Javier Colomina[94], wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Josep Borrell[95], sekretarz generalny Rady Europy Marija Pejčinović Burić[96], Sekretarz Generalny Organizacji Państw Turkijskich Kubanyczbek Ömüralijew(inne języki)[97] złożyli kondolencje tym, którzy stracili życie, i życzyli szybkiego powrotu do zdrowia rannym, potępiając atak. Rzecznik Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych Ned Price(inne języki) wezwał Iran do przestrzegania konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych[98].

Oceny

Oficjalna wersja zdarzeń i motywacje napastnika przedstawione przez stronę irańską zostały podważone nie tylko przez przedstawicieli władz Azerbejdżanu oraz uczestników protestów w Iranie, ale także przez azerbejdżańskich i zagranicznych komentatorów. Według azerbejdżańskiego politologa Fuad Şahbazova atak na ambasadę Azerbejdżanu w Iranie był „logiczną konsekwencją dyplomatycznego impasu między tymi dwoma krajami w ostatnich miesiącach”. Zasugerował, że to, co się wydarzyło, było „zaplanowaną akcją”. Şahbazov powiedział, że jedną z początkowych możliwości przyczyn ataku było otwarcie przez Azerbejdżan ambasady w Izraelu w styczniu 2023 roku i mianowanie tam ambasadora. Według niego ewakuacja personelu ambasady Azerbejdżanu z Teheranu po ataku była znakiem, że stosunki dyplomatyczne pozostaną chłodne przez jakiś czas[99]. Politolog Elçin Mirzəbəyli(inne języki) stwierdził, że „rzeczywiste zagrożenie ze strony Iranu dla integralności terytorialnej, suwerenności i bezpieczeństwa Republiki Azerbejdżanu oraz atak na ambasadę w Teheranie powinny zostać przedstawione ONZ do dyskusji”. Opisał atak jako „najbardziej odrażający przykład ideologicznej, moralnej, informacyjnej i zbrojnej polityki terrorystycznej prowadzonej przez reżim mułłów od wielu lat”[100].

Amerykański ekspert od Bliskiego Wschodu i starszy pracownik naukowy think tanku Hudson Institute(inne języki) Michael Scott Doran(inne języki), stwierdził, że za atakiem stały irańskie władze. Dodał: „Zasada oparta na doświadczeniu jest taka, że atak na ambasadę irańską nie miałby miejsca, gdyby reżim tego nie chciał”[101]. Ariel Cohen, starszy pracownik naukowy w Atlantic Council, scharakteryzował atak jako „oficjalną wrogą postawę Iranu wobec Baku”, dodając, że atak na ambasadę „nie mógłby mieć miejsca bez wiedzy władz irańskich”[102]. Rosyjski politolog i dyrektor Centrum Studiów Politycznych, Siergiej Markow, stwierdził, że „władze irańskie były zaangażowane w zbrojny atak”. Według niego „ciągła kampania przeciwko Azerbejdżanowi w irańskiej prasie jest częściowo winą władz w Teheranie”[103].

Według Aleksandra Melikiszwilego, starszego analityka ds. WNP i Kaukazu w Jamestown Foundation(inne języki), istnieje również możliwość, że rząd irański „wyraził milczącą zgodę” na atak na ambasadę Azerbejdżanu w Teheranie. Podważył sposób, w jaki strona irańska chroniła ambasadę, powołując się na „atakującego machającego do irańskiego policjanta siedzącego w kabinie”[104]. Francuski historyk i politolog Maxime Guen również zauważył bardzo spokojne zachowanie irańskiej policji, gdy zobaczyli uzbrojonego mężczyznę wchodzącego do ambasady, nazywając to „najmocniejszym dowodem jak dotąd”[105]. Francuski politolog Eric Gozlan, dyrektor Międzynarodowej Rady Dyplomacji i Dialogu, powiedział o ataku, że pokazał on, iż „niektóre siły nie chcą pokoju na Kaukazie”[106]. Abdullah Ağar, turecki ekspert ds. terroryzmu i bezpieczeństwa, nazwał ochroniarzy „bohaterami”. Powiedział, że gdyby funkcjonariusze nie interweniowali, konsekwencje ataku byłyby o wiele poważniejsze[107].

Przypisy

  1. ↑ a b Azərbaycan XİN vətəndaşlara İrana getməməyi „tövsiyə edib”. BBC News, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  2. ↑ Londonda Azərbaycan səfirliyinə hücum olub. Radio Wolna Europa, 2022-08-05. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  3. ↑ Esra Taskin: New information surfaces about attack on Azerbaijan’s Embassy in Paris. Agencja Anadolu, 2022-09-20. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  4. ↑ Ceyhun Alizade: Azerbaijan lodges protest with France after attack on its embassy in Paris. Agencja Anadolu, 2022-09-19. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  5. ↑ Azerbaijan – Q&A (Sept.16, 2022). Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Francuskiej, 2022-09-16. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  6. ↑ No:478/22, Information of the Press Service Department of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Azerbaijan concerning the shooting of the vehicle that belongs to the Embassy of Azerbaijan in Washington, D.C.. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu, 2022-10-11. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  7. ↑ Azərbaycan səfirliyinə hücum İranda diplomatik missiyalara ilk hücum deyil – ŞƏRH. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  8. ↑ a b c d e Jon Gambrell: Gunman kills security chief at Azerbaijan Embassy in Iran. „The Times of Israel”, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  9. ↑ Grant Mikaelian: Территориальные потери Арцаха в результате второй Карабахской войны (статистика и карты). Kawkazskij Uzieł, 2020-11-19. [dostęp 2025-06-27]. (ros.).
  10. ↑ Rəşad Bağırov: İranın Azərbaycanda məzhəbçilik siyasəti və qazanılmış imici itirmək qorxusu. Politicon, 2021-10-22. [dostęp 2025-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-29)]. (azer.).
  11. ↑ İran mətbuatında Azərbaycan və Türkiyənin şeytanlaşdırılması kampaniyası. top-center.org, 2022-11-02. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  12. ↑ One person dies in attack on Azerbaijan’s embassy in Iran. Al-Dżazira, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  13. ↑ Azerbaijan appoints first ever ambassador to Israel amid Iran row. Reuters, 2023-01-11. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  14. ↑ a b Cora Engelbrecht: Gunman Attacks Azerbaijan Embassy in Tehran, Killing the Head of Security. „The New York Times”, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  15. ↑ Son dakika... Azerbaycan'ın İran elçiliğine saldırı. CNN Türk, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (tur.).
  16. ↑ İran’daki Azerbaycan Büyükelçiliği’ne silahlı saldırı. TRT Haber, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (tur.).
  17. ↑ هویت فردی که به سفارت آذربایجان حمله کرد + تصویر. Etemad Online, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (pers.).
  18. ↑ Azərbaycan səfirliyinə hücum edən şəxsin kimliyi məlum olub. trend.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  19. ↑ جزئیات حمله مسلحانه به سفارت آذربایجان/ انگیزه مهاجم شخصی است. Mehr News Agency, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (pers.).
  20. ↑ One killed, two injured in attack on Azeri embassy. Mehr News Agency, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  21. ↑ a b c Mostafa Salem, Allegra Goodwin: Gun attack on Azerbaijan embassy in Tehran kills security chief. CNN, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  22. ↑ XİN Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücumla bağlı məlumat yayıb. AzərTAc, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  23. ↑ a b Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücum anının. Azəri Press Agentliyi, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  24. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı hücumun anbaan görüntüləri yayılıb. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  25. ↑ Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücumla bağlı paylaşım edib. AzərTAc, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  26. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı hücum olub, 1 nəfər ölüb, 1 nəfər yaralanıb. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  27. ↑ a b Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı HÜCUM: ölən var YENİLƏNİB. „Yeni Müsavat”, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  28. ↑ Səfirliyimizə xain hücum: 1 şəhid, 2 yaralı – Təfərrüat. axar.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  29. ↑ Azərbaycan səfirliyinə hücum zamanı 1 nəfər ölüb, iki nəfər yaralanıb. AzərTAc, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  30. ↑ Васиф Тагиев, обезвредивший иранского террориста, успешно прооперирован. trend.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (ros.).
  31. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı hücum olub, bir nəfər həlak olub, hücum edən şəxs saxlanılıb. trend.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  32. ↑ Orxan Əsgərovun cənazəsi, səfirlik əməkdaşlarının olduğu təyyarə Azərbaycana gəlib. report.az, 2023-01-29. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  33. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyindən 53 nəfər təxliyə olunub. Azəri Press Agentliyi, 2023-01-29. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  34. ↑ Orxan Əsgərovun cənazəsi Təzə Pir məscidinə gətirilib. report.az, 2023-01-29. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  35. ↑ XİN: Şəhid Orxan Əsgərov bu gün saat 12:00-da II Şəhidlər xiyabanında dəfn olunacaq. Azəri Press Agentliyi, 2023-01-30. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  36. ↑ Şəhid Orxan Əsgərov İkinci Fəxri xiyabanda dəfn edilir. sesqazeti.az, 2023-01-30. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  37. ↑ Azərbaycandakı dini konfessiyaların rəhbərləri Orxan Əsgərovun yas mərasimində iştirak ediblər. oxu.az, 2023-01-30. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  38. ↑ Azərbaycan şəhidi ilə vidalaşır. report.az, 2023-01-30. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  39. ↑ More proof to personal motive behind Azerbaijan embassy attack. IRNA, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  40. ↑ a b جزئیات جدید از تیراندازی در سفارت آذربایجان اعترافات متهم ؛ روایت یک شاهد. Hamshahr Online, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (pers.).
  41. ↑ Nailia Bagirova: Azerbaijan strongly protests to Iran after fatal embassy shooting. Reuters, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  42. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı hücum olub, ölən və xəsarət alan var, hücum edən şəxs tutulub. Azəri Press Agentliyi, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  43. ↑ a b c d e f g h i j اعتراض‌های ایران؛ عفو بین‌الملل از «شکنجه جنسی» سه محکوم به اعدام خبر داد. BBC News, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (pers.).
  44. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı HÜCUM: ölən var. lent.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  45. ↑ One Killed, 2 Injured in Shooting at Azerbaijan’s Tehran Embassy. Tasmin News Agency, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  46. ↑ DTX: „Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə qarşı törədilən terror aktı ilə bağlı cinayət işi başlanılıb”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  47. ↑ Xələf Xələfov: “Müvafiq orqanlarımızda səfirlikdəki cinayətlə bağlı lazımi qədər tutarlı sübutlar var”. report.az, 2023-01-29. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  48. ↑ İran Azərbaycan səfirliyinə terror hücumu ilə bağlı sənədlərin qəbuluna mane olub. Azəri Press Agentliyi, 2023-02-01. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  49. ↑ Gunman storms Azerbaijan embassy in Tehran, killing one. „Tehran Times”, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  50. ↑ جزئیات حمله به سفارت آذربایجان/ یک نفر کشته و ۲ نفر زخمی شدند + فیلم. Tasmin News Agency, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (pers.).
  51. ↑ Azərbaycan səfirliyinə hücum edən şəxsin kimliyi açıqlandı. milli.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  52. ↑ XİN: 'İran polisinin terror aktına müdaxilə etməməsi hadisənin əvvəlcədən…’. Radio Wolna Europa, 2023-02-06. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  53. ↑ İran məsuliyyətdən boyun qaçırmaq istəyir, Azərbaycan səfirliyinə hücum terror aktıdır. Azəri Press Agentliyi, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  54. ↑ Tehranın polis rəisinin Azərbaycan səfirliyində törədilən terrorla bağlı yalan açıqlaması ifşa olunub. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  55. ↑ Heydar Isayev: Azerbaijani embassy in Iran comes under deadly attack. EurasiaNet, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  56. ↑ a b c Azərbaycan XİN: „Səfirliyə hücumla bağlı bütün məsuliyyəti İran daşıyır”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  57. ↑ a b Kitaneh Fitzpatrick, Nicholas Carl, Annika Ganzeveld, Amin Soltani, Frederick W. Kagan: Iran Crisis Update, January 27, 2023. Institute for the Study of War, 2023-01-27. [dostęp 2025-04-20]. (ang.).
  58. ↑ Azerbaijan completely suspends Tehran embassy operations, evacuates staff. azernews.az, 2023-01-30. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  59. ↑ İran səfiri Azərbaycan XİN-ə çağırılıb. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  60. ↑ Ałewtina Zapolska: Баку обвинил Тегеран в бездействии в вопросе безопасности дипломатов. lenta.ru, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ros.).
  61. ↑ XİN: “İrandakı vətəndaşlarımızın yardıma ehtiyacı olsa, Təbrizdəki konsulluğumuza müraciət edə bilərlər”. report.az, 2023-01-29. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  62. ↑ Azərbaycan XİN İrana səyahət etmək istəyənlərə xəbərdarlıq edib. report.az, 2023-01-31. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  63. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücum etmiş şəxs barəsində edam hökmü çıxarılıb. oxu.az, 2024-02-05. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  64. ↑ Assailant of Azerbaijan’s embassy in Iran sentenced to death. Azəri Press Agentliyi, 2023-10-02. [dostęp 2025-06-27]. (ang.).
  65. ↑ İran Ali Məhkəməsi Azərbaycan səfirliyinə terror hücumu edən şəxs barəsində edam hökmünü təsdiqləyib. report.az, 2025-01-22. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  66. ↑ Sədrəddin İsmayılov: Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücum edən şəxs edam olunub. report.az, 2025-05-21. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  67. ↑ Prezident İlham Əliyev: „Bu terror aktının tezliklə araşdırılmasını və terrorçuların cəzalandırılmasını tələb edirik”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  68. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfiri: “Biz terror aktını törədənlərin cəzalandırılmasını tələb edirik”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  69. ↑ Spiker İrandan tələb etdi – Terror aktı obyektiv araşdırılsın. modern.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  70. ↑ Azərbaycanın ədliyyə naziri iranlı həmkarına müraciət ünvanlayıb. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  71. ↑ Deputat: “Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücuma görə tam məsuliyyəti İran tərəfi daşıyır”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  72. ↑ "Kimsə bu cür addımlarla Azərbaycana təzyiq edəcəyini düşünürsə, bu, mümkün deyil” – RƏY. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  73. ↑ MM-in komitə sədri: „Azərbaycan səfirliyinə hücuma görə birbaşa İran məsuliyyət daşıyır və cavab verməlidir”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  74. ↑ Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə terror Azərbaycan dindarları tərəfindən hiddətlə qarşılanır – QMİ-dən bəyanat. day.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  75. ↑ İran Prezidenti Azərbaycanın səfirliyinə hücumun araşdırılmasını tapşırıb. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  76. ↑ جمشیدی: اقدام مجرمانه یک فرد نمی‌تواند مخل روابط ایران و آذربایجان باشد. farsnews.ir, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-27)]. (pers.).
  77. ↑ جمشیدی: اقدام مجرمانه یک فرد تاکید نایب رئیس مجلس بر برادری و دوستی دولت و ملت ایران و آذربایجان/ نیکزاد: ایران مهاجم مسلح را محاکمه و مجازات خواهد کرد. farsnews.ir, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-28)]. (pers.).
  78. ↑ وحیدی: انگیزه عامل حادثه حمله به سفارت باکو شخصی بود. farsnews.ir, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-02-03)]. (pers.).
  79. ↑ Güneyli ailələr Azərbaycanın Təbrizdəki Baş Konsulluğunun qarşısına gül dəstələri düzür. report.az, 2023-01-30. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  80. ↑ „Traktor” FK Tehrandakı terroru pisləyib: “Qardaş ağrısını qardaş çəkər”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  81. ↑ Xələf Xələfov: “İrandan tələb edilib ki, cinayət şəffaf araşdırılsın”. report.az, 2023-01-29. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  82. ↑ XİN: QH-da 120 ölkə arasında İranın mövqeyinə dəstək verən yalnız Suriya və Hindistan olub. Azəri Press Agentliyi, 2023-02-01. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  83. ↑ Bolqarıstan Prezidenti Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücumu pisləyib: „Qəbuledilməzdir”. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  84. ↑ Misir Prezidenti Azərbaycana başsağlığı verib. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  85. ↑ Fransa XİN: “İran hakimiyyətini Azərbaycan səfirliyinə edilən hücumu araşdırmağa çağırırıq”. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  86. ↑ İsrail XİN: “Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücumu pisləyirik”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  87. ↑ Pakistan XİN: “Qardaş Azərbaycan xalqı ilə həmrəyik”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  88. ↑ РФ надеется, что виновные в нападении на посольство Азербайджана в Тегеране будут наказаны. TASS, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (ros.).
  89. ↑ Ned Price: Condemning the Attack on the Azerbaijani Embassy in Tehran. Departament Stanu Stanów Zjednoczonych, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-28)]. (ang.).
  90. ↑ İran’daki Azerbaycan elçiliğine saldırı sonrası Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan taziye mesajı. „Milliyet”, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (tur.).
  91. ↑ Britaniya səfiri: „Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı hücum xəbəri məni sarsıtdı”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  92. ↑ İtaliya XİN: “Tehrandakı səfirliyə qorxaqcasına hücuma görə həmrəyliyimizi bildiririk”. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  93. ↑ BMT Baş katibi Azərbaycanın İrandakı səfirliyindəki terror aktını qətiyyətlə pisləyib. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  94. ↑ NATO Azərbaycan səfirliyinə hücumu pisləyib. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  95. ↑ Aİ Azərbaycana başsağlığı verib. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  96. ↑ Avropa Şurasının Baş katibi: Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə edilən hücumu qətiyyətlə pisləyirəm. Azəri Press Agentliyi, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  97. ↑ TDT-nin Baş katibi Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücumu pisləyib. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  98. ↑ Ned Prays: “İrana xatırladırıq ki, xarici diplomatların təhlükəsizliyini təmin etməyə borcludur”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  99. ↑ İzolda Ağayeva, Fərid Həsənov: Azərbaycan təhlilçilərindən səfirliyə hücuma baxış. BBC News, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  100. ↑ Politoloq: “Tehrandakı səfirliyimizə hücum BMT-nin müzakirəsinə çıxarılmalıdır”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  101. ↑ Ekspert: “Rejim istəməsəydi, İrandakı səfirliyə hücum baş verməzdi”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  102. ↑ Ariel Koen: “Azərbaycan səfirliyinə hücum İran hakimiyyətinin xəbəri olmadan baş verə bilməzdi”. report.az, 2023-01-31. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  103. ↑ Markov: “Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücumda İran hakimiyyətinin əli var”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  104. ↑ Analitik: “Elə bir ehtimal var ki, hücum İran hökumətinin səssiz razılığı ilə həyata keçirilib”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  105. ↑ Fransız politoloq: “Beynəlxalq ictimaiyyət İranı terror aktına izahat verməyə məcbur etməlidir”. report.az, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  106. ↑ Fransalı politoloq: “Terror qorxaqların silahıdır”. report.az, 2023-01-27. [dostęp 2025-06-27]. (azer.).
  107. ↑ Azerbaycan’ın Tahran Büyükelçiliğine gerçekleştirilen silahlı saldırının görüntüleri ortaya çıktı. „Milliyet”, 2023-01-28. [dostęp 2025-06-27]. (tur.).

Content available under CC BY-SA 4.0.

Source: Wikipedia.