Alembik

	Informacje w projektach siostrzanych
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Teksty źródłowe w Wikiźródłach
	Definicje słownikowe w Wikisłowniku

Alembiki

Alembik (łac. alembicus) – sprzęt laboratoryjny wynaleziony w czasach starożytnych, w postaci szklanego lub metalowego naczynia – zbiornika, zakończonego szyjką, w której osadzano korek lub specjalną głowicę z wychodzącą z niej zagiętą rurką. Służył do destylacji prostej.

Wbrew opinii, która wynalezienie alembiku przypisuje Dżabirowi Ibn Hajjanowi około roku 800, urządzenie to znane było greckim alchemikom co najmniej kilkaset lat wcześniej^[1]^[2], np. zostało opisane przez Aleksandra z Afrodyzji, żyjącego na przełomie II i III w.^[2] W średniowieczu używano go powszechnie.

Podstawowym procesem rozdzielczym prowadzonym w alembiku była destylacja z parą wodną. Do alembiku wlewano wodę i wrzucano suche lub świeże surowce roślinne (np. kwiaty róży) albo inne składniki. W temperaturze wrzenia podczas długotrwałego gotowania wody odparowywały z tej mieszaniny składniki lotne: para wodna i olejki lotne, wraz z wodą destylujące w temperaturze nie wyższej niż 100 °C. W odbieralniku po schłodzeniu tworzyły one mieszaninę mającą dwie frakcje: woda i pływająca po jej powierzchni frakcja olejków. W ten sposób otrzymywano m.in. olejki lecznicze i perfumeryjne (zawartość odbieralnika należało tylko rozdzielić w rozdzielaczu).

Alembik służył też do destylowania bez wody różnych cieczy.

Skraplanie mieszaniny w odbieralniku jest sprawniejsze, gdy odbieralnik polewa się zimną wodą. Z czasem to pierwotne rozwiązanie zastąpiono chłodnicą na przewodzie łączącym alembik z odbieralnikiem.

Alembikiem również nazywana była dawniej, przygotowywana w domu, wódka, której składnikami są spirytus, woda i mocno przepalony (prawie przypalony) cukier. Teraz tę wódkę nazywa się "przepalanką" lub "przypalanką".

Alembik wykorzystywany jest również w destylacji wina. W wyniku tego procesu otrzymać można np. koniak, winiak czy brandy oraz inne destylaty owocowe, np. calvados czy rakiję.

Uproszczony alembik w formie jednoczęściowego naczynia to retorta.

Przypisy

↑ Charles Browne(inne języki), Error in Chemistry, [w:] JosephJ. Jastrow (red.), The Story Of Human Error, New York • London: D. Appleton-Century Company, 1936, s. 165–194 (patrz s. 175) [dostęp 2025-11-17] (ang.).
↑ ^a ^b P.E.M.P.E.M. Berthelot P.E.M.P.E.M., The Discovery of Alcohol and Distillation, „Popular Science Monthly”, 43, maj 1893, s. 85–95 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[1] Charles Browne(inne języki), Error in Chemistry, [w:] JosephJ. Jastrow (red.), The Story Of Human Error, New York • London: D. Appleton-Century Company, 1936, s. 165–194 (patrz s. 175) [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[Berthelot-2] P.E.M.P.E.M. Berthelot P.E.M.P.E.M., The Discovery of Alcohol and Distillation, „Popular Science Monthly”, 43, maj 1893, s. 85–95 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[1]

[2]