Zdzisław Kaczmarek (operator filmowy)

Zdzisław Kaczmarek (ur. 15 stycznia 1942 w Łodzi, zm. 4 lutego 2026 tamże^[1]) – polski operator filmowy i producent filmowy, autor zdjęć do kilkudziesięciu filmów fabularnych i dokumentalnych. Absolwent PWSFTviT w Łodzi. Znany ze współpracy z czołowymi polskimi reżyserami, m.in. Stanisławem Bareją, Radosławem Piwowarskim i Grzegorzem Królikiewiczem. Członek Stowarzyszenia Filmowców Polskich (SFP), Stowarzyszenia Autorów Zdjęć Filmowych (PSC) oraz Polskiej Akademii Filmowej^[2].

Urodził się w Łodzi. Posiadał wykształcenie techniczne oraz artystyczne – w 1964 roku ukończył studia na Wydziale Elektroniki Politechniki Łódzkiej. Następnie podjął naukę na Wydziale Operatorskim PWSFTviT, którą ukończył w 1969 roku (dyplom uzyskał w 1970)^[3]. Jeszcze w czasie studiów realizował zdjęcia do etiud szkolnych kolegów z Wydziału Reżyserii, w tym do Tramwaju (1966) Krzysztofa Kieślowskiego oraz filmów Witolda Orzechowskiego^[2].

Karierę zawodową rozpoczynał w Wytwórni Filmowej „Czołówka”, z którą był związany w latach 1970–1972. W tym okresie pracował m.in. przy filmach dokumentalnych Królikiewicza (Pamiętamy Lenina) i Wojciecha Wiszniewskiego (A ona za nim płakała)^[3]. Doświadczenie w filmie fabularnym zdobywał początkowo jako operator kamery (tzw. szwenkier) przy znaczących produkcjach lat 70., takich jak eksperymentalny dramat Na wylot (1972) czy kryminał Przepraszam, czy tu biją? (1976) Marka Piwowskiego^[4].

Jako samodzielny operator filmu fabularnego zadebiutował w 1975 roku zdjęciami do noweli Lekcja miłości (reż. Zbigniew Kamiński), będącej częścią filmu Cdn^[5]. W kolejnych latach stał się autorem zdjęć do wielu popularnych filmów i seriali telewizyjnych. Odpowiadał za stronę wizualną m.in. komedii Miś (1980) w reżyserii Stanisława Barei, dramatu obyczajowego Kochankowie mojej mamy (1985) Piwowarskiego oraz seriali Popielec i Szaleństwa panny Ewy^[6].

Styl Kaczmarka charakteryzuje się oszczędnością środków wyrazu. Reżyser Radosław Piwowarski określił go mianem „operatora minimalisty”, który unika nadmiernego oświetlenia sztucznego, starając się zachować „pokorę wobec rzeczywistości” i służebność obrazu wobec treści filmu^[3].

W 2013 roku, w ramach cyfrowej rekonstrukcji filmu Miś, Kaczmarek sprawował nadzór artystyczny nad rewitalizacją obrazu. W procesie tym zdecydowano się na poprawę jakości technicznej (m.in. barw, których jakość uległa degradacji na taśmie Orwocolor), unikając jednak ingerencji w warstwę estetyczną dzieła. Operator uzasadniał to szacunkiem dla statusu filmu jako „ikony”^[7].

Poza pracą operatorską zajmował się również produkcją filmową, realizując dokumenty biograficzne poświęcone postaciom polskiego kina, m.in. reżyserce Wandzie Jakubowskiej (Kino, kino, kino) oraz kaskaderowi Krzysztofowi Fusowi^[2].

Zdzisław Kaczmarek współpracował również przy realizacjach teatralnych i telewizyjnych, głównie z reżyserem Grzegorzem Królikiewiczem^[8].

Filmy, których autorem zdjęć był Zdzisław Kaczmarek, zdobyły liczne nagrody na festiwalach krajowych i zagranicznych. Poniższa lista obejmuje nagrody i wyróżnienia przyznane produkcjom z jego wkładem operatorskim, odnotowane w bazie FilmPolski.pl^[2]:

• 1977 – Pani Bovary to ja – Nagroda FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno.
• 1979 – Rytm serca – Wyróżnienie na Festiwalu Radiowo-Telewizyjnym „Prix Futura” w Berlinie.
• 1980 – Grzeszny żywot Franciszka Buły – Srebrne Lwy Gdańskie (II Nagroda Główna) na FPFF w Gdańsku.
• 1980 – Grzeszny żywot Franciszka Buły – Nagroda Publiczności „Bałtycka Perła” na FPFF w Gdańsku.
• 1980 – Mysz – III nagroda na Międzynarodowym Festiwalu Telewizyjnym „Prix Jeunesse International” w Monachium.
• 1981 – Droga – Prix Italia w kategorii dramat.
• 1981 – Grzeszny żywot Franciszka Buły – Grand Prix na MFF Autorskich w San Remo.
• 1981 – Mysz – Brązowe Poznańskie Koziołki dla najlepszego filmu aktorskiego na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Młodego Widza „Ale Kino!” w Poznaniu.
• 1984 – Popielec – „Złoty Ekran” przyznawany przez pismo „Ekran” (nagrodę odebrał reżyser Ryszard Ber).
• 1984 – Popielec – Nagroda Specjalna na International Tv Drama Festival „Teleconfronto” w Chianciano Terme.
• 1985 – Szaleństwa panny Ewy – Nagroda Publiczności na Koszalińskim Festiwalu Debiutów Filmowych „Młodzi i Film”.
• 1986 – Kochankowie mojej mamy – Srebrne Lwy Gdańskie za reżyserię i scenariusz na FPFF w Gdańsku.
• 1986 – Kochankowie mojej mamy – „Syrenka Warszawska” (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP) w kategorii filmu fabularnego.
• 1986 – Szaleństwa panny Ewy – Grand Prix Jury Dziecięcego „Kryształowe Koziołki” na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów dla Dzieci i Młodzieży w Poznaniu.
• 1989 – Cesarskie cięcie – Nagroda FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Telewizyjnych w Monte Carlo.
• 2010 – Kern – Nagroda Specjalna Zarządu Regionu Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność” na Festiwalu Filmów o Rodzinie FOR w Łodzi.
• 2011 – Kern – Nagroda kard. Józefa Glempa na Międzynarodowym Katolickim Festiwalu Filmów i Multimediów w Niepokalanowie.
• 2012 – Mit o „Szarym” – Nagroda Specjalna na Ogólnopolskim Festiwalu Filmowym „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci” w Gdyni.
• 2012 – Wieczny tułacz – Nagroda im. Aleksandra Kamińskiego na Festiwalu Mediów „Człowiek w zagrożeniu” w Łodzi.
• 2013 – Mit o „Szarym” – Grand Prix na Polonijnym Festiwalu Multimedialnym „Polskie ojczyzny” w Częstochowie.
• 2013 – Wieczny tułacz – Grand Prix na Polonijnym Festiwalu Multimedialnym „Polskie ojczyzny” w Częstochowie.