PL EN DE FR ES IT PT RU JA ZH NL UK TR KO CS SV AR VI FA ID HU RO NO FI

Kler (film)

Kler
Gatunek

film obyczajowy[1]

Rok produkcji

2018

Data premiery

18 września 2018 (FPFF)
28 września 2018

Kraj produkcji

Polska

Język

polski, łacina, ukraiński, czeski, niemiecki, włoski

Czas trwania

133 minuty

Reżyseria

Wojciech Smarzowski

Scenariusz

Wojciech Smarzowski, Wojciech Rzehak

Główne role

Arkadiusz Jakubik,
Jacek Braciak,
Janusz Gajos,
Robert Więckiewicz,
Joanna Kulig

Muzyka

Mikołaj Trzaska

Zdjęcia

Tomasz Madejski

Scenografia

Jagna Janicka

Kostiumy

Magdalena Jadwiga Rutkiewicz-Luterek

Montaż

Paweł Laskowski

Produkcja

Jacek Rzehak

Wytwórnia

Profil Film

Dystrybucja

Kino Świat

Budżet

ok. 10 mln zł

Przychody brutto

105 mln zł

Knownlyx archive image Cytaty w Wikicytatach

Kler – polski fabularny film obyczajowy z 2018 roku w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera oraz Wojciecha Rzehaka. Film przedstawia losy trzech księży katolickich o różnych postawach wobec wiary i powołania kapłańskiego. Fabuła porusza problematykę nadużyć w Kościele katolickim, w tym korupcję, alkoholizm i nadużycia seksualne wśród duchownych oraz ich relacje z hierarchią kościelną i wiernymi.

Film osiągnął znaczący sukces frekwencyjny, przyciągając ponad 5 milionów widzów i stając się jednym z najbardziej dochodowych polskich filmów po 1989 roku. Produkcja wywołała liczne kontrowersje – część środowisk, w tym przedstawiciele Kościoła oraz ugrupowań prawicowo-konserwatywnych, krytykowała film za rzekomy antyklerykalizm i sposób przedstawienia problematyki. Recenzje krytyków były podzielone: jedni doceniali poruszenie trudnych tematów, inni zarzucali produkcji nadmierną sensacyjność.

Kler otrzymał szereg nagród, w tym Nagrodę Specjalną Jury na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, Brązowe Grono na Lubuskim Lecie Filmowym oraz nagrodę FIPRESCI na Transilvania International Film Festival. Produkcja spotkała się z zainteresowaniem mediów krajowych i zagranicznych. Analizy filmoznawcze wskazują na krytyczne przedstawienie instytucji kościelnej w kontekście polskiej kinematografii oraz znaczenie filmu dla debaty publicznej dotyczącej roli Kościoła w społeczeństwie.

Fabuła

Fabułę stanowią losy trzech księży katolickich, na różnych szczeblach hierarchii kościelnej[2]. Ksiądz Leszek Lisowski (Jacek Braciak) jest pracownikiem kurii w dużym mieście. Marzy on o przeniesieniu do Watykanu, jednak na drodze staje mu arcybiskup Mordowicz (Janusz Gajos), który, używając swoich politycznych wpływów, buduje największe w Polsce sanktuarium. Ksiądz Tadeusz Trybus (Robert Więckiewicz) jest wiejskim proboszczem, który zmaga się z ludzkimi słabościami (alkohol, kochanka). Ksiądz Andrzej Kukuła (Arkadiusz Jakubik) żarliwie wierzy, jednak pod wpływem wydarzeń w swojej parafii traci zaufanie wiernych, podejrzewających go o pedofilię[3].

Losy trzech bohaterów filmu przebiegają różnie. Lisowski okazuje się prawdziwym gwałcicielem chłopca, ale obarcza winą dotychczasowego przyjaciela Kukułę. Lisowski, zebrawszy wcześniej materiały potencjalnie kompromitujące arcybiskupa, szantażem wymusza na Mordowiczu pozwolenie na posługę w Watykanie. Trybus, oskarżony o spowodowanie śmiertelnego wypadku, przyznaje się do winy (jak się okazuje – fałszywie mu przypisanej), postanawia opuścić stan duchowny i założyć rodzinę z dotychczasową partnerką. Natomiast Kukuła, znajdując się pod wpływem oskarżeń o pedofilię, popełnia samobójstwo poprzez publiczne samospalenie[3].

Obsada

W rolach głównych
W pozostałych rolach

Źródło: FilmPolski.pl[4]

Produkcja

Knownlyx encyclopedia image
Wojciech Smarzowski, reżyser filmu

Przygotowania

Kler, którego roboczy tytuł brzmiał Głęboka taca, stanowił wspólne przedsięwzięcie reżysera Wojciecha Smarzowskiego oraz krakowskiego polonisty Wojciecha Rzehaka, który współtworzył scenariusz do filmu[5]. Prace nad dokumentacją na potrzeby scenariusza do filmu trwały dwa lata[6]. Kler w założeniu miał dotyczyć wszelkich grzechów Kościoła. Wśród przyczyn nakręcenia swojego filmu reżyser Wojciech Smarzowski wymienił wpływ religii i Kościoła na życie codzienne w Polsce, zwrócił uwagę na rolę księdza w społeczeństwie oraz na skandale pedofilskie, które miały miejsce w krajach zachodnich[2].

Ksiądz to zawód społecznego zaufania. Duszpasterze udzielają spowiedzi. Są wzorcem moralnym dla katolików. Kto, jak nie oni, powinien być kryształowy? Myślę, że gdyby nie wybuchły afery pedofilskie na Zachodzie, nie zrobiłbym Kleru[7].

Obsada

Stały współpracownik Smarzowskiego, Arkadiusz Jakubik, otrzymał od reżysera rolę Kukuły. Jakubik opowiadał w wywiadzie z TVN24: „Już po lekturze scenariusza byłem bardzo poruszony tą historią i nie ukrywam, ucieszyłem się bardzo, kiedy akurat tę rolę dostałem do zagrania”[8]. Dla niego okres zdjęć był jednak tak ciężki, że po zakończeniu prac nad Klerem Jakubik zrobił roczną przerwę od planów filmowych[8]. Janusz Gajos, odtwórca roli arcybiskupa Mordowicza, opisywał swoją postać jako „barwną i kontrowersyjną”[9]. Również on wspominał okres zdjęciowy jako „bardzo żywą pracę”, podczas której od razu przeszedł z członkami ekipy „na »ty«”[9]. Jacek Braciak, który wcześniej współpracował ze Smarzowskim przy Róży i Drogówce, o swojej roli Lisowskiego opowiadał: „tak rozumie dobro, tak rozumie zadośćuczynienie, że jest podszyty lękiem, egoizmem, pychą”[10]. Robert Więckiewicz, odtwórca roli Trybusa, był wcześniej angażowany do innych filmów Smarzowskiego: Domu złego oraz Pod Mocnym Aniołem[11].

Produkcja i zdjęcia

Film został wyprodukowany przez Jacka Rzehaka (Profil Film), dystrybutorem zaś zajęło się Kino Świat[4]. Budżet filmu wyniósł około 10 milionów złotych[12]. Zdjęcia kręcono w Małopolsce (m.in. w bibliotece i kaplicy brzeskiego pałacu Goetzów)[13] oraz na Zaolziu w Czechach[14][15] (m.in. w parafii pw. Narodzenia Maryi Panny w Orłowej)[16]. W Polsce nie udało się znaleźć kościołów, w których możliwe byłoby nakręcenie zdjęć do filmu[17], ze względu na nikłe szans na otrzymanie pozwolenia[6].

Na wszystkich etapach produkcji – od rozpoczęcia prac nad scenariuszem do powstania ostatecznej wersji – film był konsultowany z przedstawicielami Kościoła katolickiego: zarówno obecnymi, jak i byłymi duchownymi[14][18][2]. Podczas produkcji filmu do reżysera zgłaszały się osoby, które zostały skrzywdzone przez przedstawicieli duchowieństwa[18]. Fragmenty zeznań ofiar księży pedofilów, obecne w filmie, zostały zaczerpnięte z publikacji Ekke Overbeeka pt. Lękajcie się. Ofiary pedofilii w polskim Kościele mówią[18].

Muzykę do filmu skomponował Mikołaj Trzaska, zmontował go Paweł Laskowski, autorem zdjęć był Tomasz Madejski(inne języki), scenografii – Jagna Janicka, a kostiumów – Magdalena Jadwiga Rutkiewicz-Luterek. Po zmontowaniu film został pokazany grupie księży, którzy mieli uznać, że nie obraża on uczuć religijnych i pokazuje Kościół w jego rzeczywistej odsłonie[19].

Odbiór

Premiera i frekwencja kinowa w Polsce

Knownlyx archive image Zobacz też: Lista filmów z największą liczbą widzów w Polsce.

Premiera filmu odbyła się 18 września 2018 podczas 43. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni[14], na ekrany kin film wszedł 28 września 2018[20]. Film okazał się „hitem frekwencyjnym Festiwalu Filmowego w Gdyni”[21]. Zorganizowano także dodatkowy pokaz dla tysiąca osób (na dużej scenie Teatru Muzycznego)[21].

Film w zależności od kina wyświetlany był od kilkunastu do kilkudziesięciu razy dziennie (w dniu premiery w poznańskim Multikinie odbyły się 22 pokazy)[22]. Rekord należał do multipleksu w Zabrzu, gdzie film Smarzowskiego wyświetlono 24 razy[15][23]. Z powodu ogromnego zainteresowania, w większości kin nie można było rezerwować biletów na seans[22]. W kinach odbyła się rekordowa liczba seansów – film wszedł od razu na 478 ekranów[23].

W weekend otwarcia film obejrzało 0,935 mln widzów[24][25], czym film pobił rekord otwarcia kinowego w Polsce po 1989[15][26][22]. W ciągu tygodnia Kler prawie podwoił swoją rekordową oglądalność z weekendu – film zobaczyło łącznie 1,73 mln osób[27][28]. Do 7 października liczba ta wzrosła do 2,504 mln[29], do 11 października wyniosła 3,089 mln, do 18 października 3,849 mln[28], do 21 października wzrosła do 4,144 mln[24], a do 25 października 4,339 mln, co przyniosło mu trzecie miejsce wśród filmów z największą widownią po 1989 roku[28]. Do 4 listopada film obejrzało 4,799 mln osób[30], do 11 listopada 4,954 mln[31], do 18 listopada 5,015 mln[32], a do 3 stycznia 2019 r. 5,183 mln[33].

Zaledwie w 18 dni od wprowadzenia do regularnej dystrybucji, z liczbą 3 538 214 widzów osiągnął piątą co do wielkości widownię kinową po 1989 roku, wyprzedzając między innymi Titanica i Pasję[34]. Już 17 października produkcja zajęła trzecie miejsce na liście najbardziej kasowych filmów po 2000 roku – po Quo vadis Jerzego Kawalerowicza (4 300 351 widzów) oraz Avatarze Jamesa Camerona (3 677 893 widzów)[34]. Na przełomie 2018/2019 Kler stał się najbardziej dochodowym polskim filmem po 1989 roku o przychodach w wysokości 105,261 mln zł (dotychczasowy rekord – 105,1 mln zł należał do Ogniem i mieczem z 1999 roku)[33]. Łączne przychody z dystrybucji filmu portale Box Office Mojo i The Numbers oszacowały na blisko 30 mln dolarów[35][36].

Knownlyx encyclopedia image

Oceny w Polsce

Według agregatora recenzji Mediakrytyk Kler został oceniony pozytywnie przez 92% agregowanych polskojęzycznych krytyków, a średnia ocen filmu wyniosła 7,3 na 10 punktów (na podstawie 107 ocen)[37].

Reakcje środowisk katolickich

Kler był ostro krytykowany przez środowiska prawicowo-konserwatywne. Gdy Wojciech Smarzowski, odbierając Nagrodę Publiczności podczas Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, zażartował, że liczył na odebranie jej z rąk Jacka Kurskiego[22][38], prezes TVP nazwał film „szmirą” i „tandetną prowokacją”[22][38]. Ksiądz Tadeusz Isakowicz-Zaleski, który miał możliwość obejrzenia filmu przed premierą, stwierdził, że „Kler to tylko agitka wojującego ateisty, a nie moralny niepokój”[39]. Zarzucił on twórcom m.in. nieobiektywne i tendencyjne nakreślenie obrazu polskiego duchowieństwa oraz profanację wartości religijnych, np. przez parodiowanie Ostatniej Wieczerzy, ośmieszanie sakramentów czy znaku Opatrzności Bożej[40]. Zdaniem duchownego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie powinno finansować filmu[40]. Anna Sobecka, posłanka PiS, wystąpiła z zapytaniem do ministra kultury o powód dofinansowania filmu z budżetu państwa[41]. Minister kultury Piotr Gliński odciął się od informacji o jego finansowaniu[22][42], przyznając, że nie widzi powodu, by gratulować Wojciechowi Smarzowskiemu, ponieważ jego zdaniem, z ważnego tematu zrobił „karykaturę”[43]. Minister Gliński przyznał również, że sam filmu nie oglądał, ale czytał streszczenie scenariusza[43]. Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy wezwało do bojkotu filmu[44]. Z kolei w kilku polskich miastach zapowiadano, że nie będzie projekcji filmu w miejscowych kinach, lub czyniono próby, aby do pokazów filmowych nie dopuścić. Takie sytuacje miały miejsce m.in. w Ostrołęce[45][46], Grodzisku Mazowieckim[47], Sokółce[48] czy Ełku[15][49]. Równocześnie jednak film pozytywnie ocenili: publicysta katolickiego kwartalnika „Więź” Damian Jankowski[50], ordynariusz opolski biskup Andrzej Czaja[51], dominikanin Tomasz Golonka[52] oraz jezuita Grzegorz Kramer[53].

Krytyka filmowa

Krytycy byli podzieleni co do jakości filmu. Tomasz Raczek napisał, że „nie wyobraża sobie, żeby Kleru nie obejrzeli wszyscy Polacy”[39][14]. Jego zdaniem obraz można porównać do „amerykańskiego zaangażowanego kina Olivera Stone’a albo filmów w rodzaju Spotlight, a przedstawioną w nim hierarchię polskiego Kościoła – do „mafii z Ojca chrzestnego”. Raczek relacjonował, że „gorączka na widowni jest taka, jaką pamiętam sprzed lat, gdy na reglamentowanych seansach pokazywano Człowieka z marmuru Wajdy”[39]. Barbara Hollender stwierdziła, że przypisywanie Smarzowskiemu „obrazoburczego antyklerykalizmu i chęci walki z katolicyzmem” nie jest właściwe, a film „nie obraża niczyich uczuć”[39]. Zdaniem Łukasza Maciejewskiego z portalu Onet.pl film bliski jest „potraktowanej à rebours duchowej literatury spod znaku Bernanosa czy filozoficznych rozważań Ciorana”[39]. Krzysztof Burnetko napisał, że film „robi wrażenie bynajmniej nie przez epatowanie sensacją, lecz przeciwnie: poważnym podejściem do poważnego problemu. [...] Dobry, istotny film”[54]. Z kolei Łukasz Adamski z prawicowego portalu wPolityce.pl napisał, że to „film wściekle antyklerykalny”, „to film nieprzyjaciela Kościoła”[39][14].

Agnieszka Wiśniewska i Kinga Dunin z lewicowej „Krytyki Politycznej” zachowały znacznie bardziej sceptyczny stosunek do filmu, który uznały za spóźniony „o jakieś dziesięć lat”[55]. Wiśniewska i Dunin zarzucały Smarzowskiemu, że operuje on estetyką godną filmów Patryka Vegi i w istocie tylko oswaja niemoralne czyny księży, nie proponując mechanizmów naprawczych:

w filmie zabrakło miejsca dla tych wszystkich, z których odwagi, pracy, alarmowania reżyser skorzystał. I, sądząc po ostatniej scenie, nadzieję musimy pokładać jedynie w boskiej opatrzności. To jeden z tych polskich filmów, które muszą kończyć się symbolem religijnym, bo przecież nikt tu nie będzie walczyć z religią ani z Panem Bogiem[55].

Innego zdania był Jakub Popielecki z portalu Filmweb, zaznaczając różnice między poetyką Smarzowskiego a stylem Vegi:

Vega zadowala się bowiem zainscenizowaniem szopki, płytkim zagraniem na stereotypach, śmieciowym kinem niskiej refleksji i wysokiego przychodu. U Smarzowskiego szopka kończy się zaś na zwiastunie i pierwszych piętnastu minutach filmu. Potem rusza kino może i typowo Smarzowskie, może i zwyczajowo czarnowidcze, ale nie nienawistne, nie zaślepione[56].

Adam Kruk w recenzji dla miesięcznika „Kino”, choć ocenił Kler jako „wciągający film, ze świetnie poprowadzoną i wyposażoną w kilka przewrotek narracją”, ze względu na „konfrontacyjną atmosferę” wokół dzieła Smarzowskiego powątpiewał w możliwy wpływ utworu na reformę Kościoła[57].

Oceny za granicą

Seanse filmu pod angielskim tytułem Clergy zorganizowano w: Irlandii, Szwecji, Wielkiej Brytanii (premiera: 11 października 2018), Austrii, Belgii, Holandii, Islandii (12 października 2018), Niemczech i Norwegii (19 października 2018)[58][59]. Na Wyspach Brytyjskich od 11 października zaplanowano ponad 200 seansów[27][58]. Prawa do filmu zostały także sprzedane do Kanady i USA[60] oraz Luksemburga[15]. Na Wyspach Brytyjskich przez pierwsze trzy dni wyświetlania film zarobił 1 002 754 funtów[34], co oznaczało najlepsze otwarcie w historii polskiego kina wyświetlanego za granicą[15][43].

O filmie Smarzowskiego rozpisywały się prestiżowe zachodnie media[43][61]. W „The Hollywood Reporter” pisano, że „Kler odbił się szerokim echem w Polsce” i „zachęcił wielu Polaków do opowiedzenia swoich historii o tym, jak byli wykorzystywani seksualnie przez obecnych i byłych księży”[43][62]. Alex Marshall z „The New York Timesa” odkreślał, że „popularność filmu jest pewnym zaskoczeniem, biorąc pod uwagę fakt, że Polska jest krajem w przeważającej mierze katolickim, w którym prawie 40 procent ludności uczęszcza na cotygodniowe msze”[63]. W recenzji dla dziennika „The Guardian” Mike McCahill wprawdzie miał wrażenie, „że scenarzysta i reżyser wziął na siebie więcej, niż jeden film jest w stanie udźwignąć”, lecz ostatecznie uznał główne kreacje aktorskie za „przejmujące”[64]. Swoją recenzję McCahill kończył słowami: „Pomódlcie się za PR-owców Watykanu, którzy będą musieli to spreparować”[64].

Analizy i interpretacje

Filmoznawca Piotr Zwierzchowski w analizie Kleru zwrócił uwagę na niespotykaną dotąd w polskiej kinematografii krytykę instytucji Kościoła. Zdaniem Zwierzchowskiego, Smarzowski skondensował w swym filmie wszelkie grzechy przynależne osobom pełniącym posługę duchową:

Film jest zbiorem wszelkiego zła: korupcji, chciwości, manipulacji, okrucieństwa, bezduszności, pychy, gniewu i obżarstwa. Można by rzec, że siedem grzechów głównych to dla Smarzowskiego jedynie punkt wyjścia do dalszych rozważań. Pedofilia jest najcięższą zbrodnią popełnianą przez księży. Choć bezwzględny przymus czy finansowe malwersacje mogą wzbudzać gniew, w pewnym sensie uważa się je za społecznie wybaczalne. Dla pedofilii nie można znaleźć takiego usprawiedliwienia. Tutaj Smarzowski łamie tabu, zarówno w treści, jak i w formie. W żadnym innym filmie triumf Kościoła nie został tak jednoznacznie zestawiony z cichym cierpieniem ludzi skrzywdzonych przez tę instytucję[65].

O ile Kościół katolicki był w poprzednich polskich filmach reprezentowany przez – negatywną lub pozytywną – postać pojedynczego duchownego, który uosabiał w najgorszym razie ludzkie słabości, w Klerze trójka głównych bohaterów: Lisowski, Trybus i Kukuła, stanowi scenariuszowy konstrukt ucieleśniający systemowe nadużycia w Kościele. Każdy z księży ma inną pozycję społeczną: Lisowski pracuje w kurii, Kukuła w niewielkim mieście, Trybus zaś na ubogiej prowincji[66]. Dodatkowo Smarzowski zerwał z idealistycznym wizerunkiem księży żyjących w sferze sacrum: „codzienne życie księdza nie polega na modlitwie i pomaganiu potrzebującym, lecz na kacach, wyłudzaniu pieniędzy od wiernych i całkowitym podporządkowaniu swoim przełożonym, którzy nie mają dla niego żadnego szacunku”[66]. Reżyser zdaniem Zwierzchowskiego podkreśla, że „żadne osobiste zasługi wobec religii, państwa czy narodu nie mogą usprawiedliwić życia w nieprawości ani zrównoważyć zła wyrządzonego ludziom. Jednocześnie krytykuje on związki między patriotyzmem a religią w polskiej kulturze i świadomości. Żaden inny film nie poruszał wcześniej tej kwestii”[67].

Reżyser Artur Wyrzykowski, doceniwszy wyrafinowaną strukturę narracyjną scenariusza (łączącego spójnie konwencje filmu kryminalnego, filmu o dojrzewaniu i heist filmu), podkreślił szczególne przesłanie filmu Smarzowskiego: „film nie mówi, że kościół jest zły, ponieważ tworzą go źli ludzie, tylko odwrotnie: kościół jest zły, więc tworzą go źli ludzie. Niezależnie od tego, na ile to przesłanie jest prawdziwe w stosunku do realnej sytuacji kościoła i reprezentujących go ludzi, w tym filmie jest precyzyjne i wiarygodne, ponieważ jest konsekwentne”[3].

Odmienną perspektywę przedstawił historyk i filmoznawca Krzysztof Kornacki, w którego ocenie Kler spełnia kryteria filmowego pamfletu. Chociaż film jest powszechnie odbierany jako komentarz do pedofilii w środowisku duchowieństwa, w rzeczywistości – zdaniem Kornackiego – porusza znacznie szerszy katalog problemów związanych z Kościołem katolickim w Polsce. Oprócz pedofilii ukazane zostały klasyczne dylematy „»worka, korka i rozporka« (pieniądze, alkohol, seks)”[68]. Film przedstawia także patologiczne powiązania państwa i Kościoła, stereotyp Polaka-katolika, kariery hierarchów kościelnych oraz strukturę instytucjonalną Kościoła jako quasi-mafijną organizację. Poruszone zostały tematy antysemityzmu wśród duchowieństwa i wiernych, konserwatywnych poglądów na seksualność, powierzchownej katechezy, hipokryzji i wulgarności w środowisku kościelnym, a także braku krytycznego myślenia wśród wiernych. Na tle licznych wątków krytycznych film przedstawia nieliczne pozytywne cechy duchownych, takie jak pozorna życzliwość ks. Kukuły oraz lojalność ks. Trybusa wobec Hanki, choć ostatecznie kończy się to jego rezygnacją z kapłaństwa. Kornacki konkludował: „Czy to dużo, czy mało jak na dwugodzinny film? Moim zdaniem, bardzo dużo. […] Złych księży jest w tym filmie całe mnóstwo – i już ten aspekt przeczy prawdopodobieństwu. Zamiana wiarygodnej opowieści w retoryczny dyskurs jest ceną za brak umiaru w krytyce”[68].

Jakub Majmurek relacjonował, że w postaci arcybiskupa Mordowicza odnajdywano inspirację życiorysem arcybiskupa Sławoja Leszka Głodzia:

Głódź kieruje co prawda archidiecezją gdańską, a nie jak Mordowicz krakowską, ale choć obie dzieli geograficznie cała Polska, to w Mordowiczu osoby znające wewnętrzną sytuację kościoła w Polsce błyskawicznie rozpoznawały przetworzonego w ramach artystycznej fikcji metropolitę gdańskiego[69].

Nagrody i wyróżnienia

Rok Festiwal/instytucja Nominacja Nominowani Wynik Źródło
2018 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Nagroda Specjalna Jury Wojciech Smarzowski Wygrana [4]
Nagroda za scenografię Jagna Janicka Wygrana
Nagroda Publiczności Wojciech Smarzowski Wygrana
Nagroda Dziennikarzy Wygrana
Don Kichot, Nagroda Polskiej Federacji Dyskusyjnych Klubów Filmowych Wygrana
Nagroda Festiwali i Przeglądów Filmu Polskiego za Granicą Wygrana
Festiwal Filmu Polskiego w Ameryce Nagroda Specjalna Przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Festiwalu Wygrana
Stowarzyszenie „Kina Polskie” Brylantowy Bilet Wygrana
2019 Koło Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich Złota Taśma za film polski Wygrana
Polskie Nagrody Filmowe (Orły) Najlepsza muzyka Mikołaj Trzaska Wygrana
Najlepsza główna rola męska Jacek Braciak Wygrana
Najlepsza drugoplanowa rola męska Janusz Gajos Wygrana
Nagroda Publiczności Wojciech Smarzowski Wygrana
Najlepszy film Nominacja [70]
Najlepsza reżyseria Nominacja
Najlepszy scenariusz Wojciech Smarzowski

Wojciech Rzehak

Nominacja
Gildia Reżyserów Polskich Nagroda im. Krzysztofa Krauzego Wojciech Smarzowski Wygrana [4]
Tarnowska Nagroda Filmowa Wyróżnienie Wygrana
Lubuskie Lato Filmowe Brązowe Grono Wygrana
Transilvania International Film Festival Nagroda FIPRESCI Wygrana
Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Bursztynowe Lwy Kino Świat Wygrana
Filmweb Najlepszy film Wojciech Smarzowski Nominacja [71]
Najlepszy czarny charakter Janusz Gajos Wygrana
Parlament Europejski Nagroda Lux za najlepszy film Wojciech Smarzowski Nominacja [72]
2020 Empik Bestseller Empiku w kategorii film polski Kino Świat Wygrana [4]

Antynagrody

Rok Festiwal/instytucja Nominacja Nominowani Wynik Źródło
2019 Węże Najgorszy plakat Kino Świat Nominacja [73]

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Kler / reżyseria Wojtek Smarzowski ; scenariusz Wojciech Rzehak, Wojtek Smarzowski [online], NUKAT [dostęp 2026-02-10].
  2. ↑ a b c Aleksandra Pawlicka. To, co mnie wkurza. Smarzowski o klerze i „Klerze”. „Newsweek”, s. 11, 1 października 2018. 
  3. ↑ a b c Artur Wyrzykowski, KLER [online], Nieskończone Teksty [dostęp 2025-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2022-05-18].
  4. ↑ a b c d e Kler w bazie filmpolski.pl
  5. ↑ Anna Wyrwik, Wojciech Rzehak: Z polskiej szkoły wychodzą ludzie zdezorientowani. Nie przygotowuje do życia [WYWIAD] [online], Kultura Onet, 26 maja 2024 [dostęp 2025-12-14].
  6. ↑ a b Smarzowski: scenariusz „Kleru” na bieżąco konsultowali księża, kilku aktorów odmówiło zagrania w filmie [online], WirtualneMedia.pl, 19 września 2018 [dostęp 2025-12-14].
  7. ↑ Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji Janusz Wróblewski, Wstajemy z kolan (wywiad z Wojciechem Smarzowskim), „Polityka”, nr 3180, t. 40, 2 października 2018, s. 16, ISSN 0032-3500 [dostęp 2018-10-10].
  8. ↑ a b Jakubik: myślałem, że po „Wołyniu” nic trudniejszego nie może mnie spotkać, a przyszedł „Kler” [online], tvn24.pl, 29 września 2018 [dostęp 2026-02-15].
  9. ↑ a b Janusz Gajos: „Kler” to wyważona i sprawiedliwa opowieść [online], Kultura Onet, 15 września 2018 [dostęp 2026-02-15].
  10. ↑ Piotr Guszkowski, Celibat to sztuczna sytuacja – Jacek Braciak o „Klerze”, „Gazeta Wyborcza”, 28 września 2018 [dostęp 2026-02-15].
  11. ↑ Robert Więckiewicz: Nie zajmujemy się w tym filmie krytyką wiary [online], Interia, 25 września 2018 [dostęp 2026-02-15] (pol.).
  12. ↑ Marcin Łukasik, Producent filmu Kler będzie musiał oddać pieniądze z dotacji państwa [online], Money.pl, 2 października 2018 [dostęp 2026-02-04] (pol.).
  13. ↑ Film „Kler” był kręcony m.in. w Pałacu Goetzów w Brzesku. bochnianin.pl. [dostęp 2018-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-28)].
  14. ↑ a b c d e Paweł Pązik, „Wspaniały, powalający, ważny i wielki film” – krytycy filmowi oceniają „Kler” [online], press.pl, 19 września 2018 [dostęp 2026-02-04].
  15. ↑ a b c d e f „Kler” obejrzało już ponad 4 mln widzów. Co musisz wiedzieć o filmie Smarzowskiego? [online], Onet Kultura, 23 października 2018 [dostęp 2018-10-26] (pol.).
  16. ↑ Kler kręcony w Czechach, bo polska hierarchia „niegotowa” na taki film [online], Wirtualna Polska, 19 września 2018 [dostęp 2022-11-13].
  17. ↑ Aleksandra Pawlicka. To, co mnie wkurza. Smarzowski o klerze i „Klerze”. „Newsweek”, s. 14, 1 października 2018. 
  18. ↑ a b c Małgorzata Steciak, 43. Festiwal Filmów Fabularnych w Gdyni, dzień drugi: Smarzowski znowu porusza [online], onet.pl, 19 września 2018 [dostęp 2018-09-20].
  19. ↑ Aleksandra Pawlicka. To, co mnie wkurza. Smarzowski o klerze i „Klerze”. „Newsweek”, s. 12, 1 października 2018. 
  20. ↑ Ponad 2,5 miliona widzów. „Kler” hitem frekwencyjnym tego roku [online], TVN24.pl [dostęp 2018-10-09] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-04].
  21. ↑ a b Katarzyna Fryc, „Kler” Smarzowskiego frekwencyjnym przebojem festiwalu [online], Gazeta Wyborcza Trójmiasto, 19 września 2018 [dostęp 2018-09-19].
  22. ↑ a b c d e f Kino Świat, Rekordowy wynik „Kleru”. 935 tys. widzów w weekend otwarcia [online], onet.pl, 1 października 2018 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  23. ↑ a b Krzysztof Tragarz, „Kler” zapisze się w historii kina. Po rekordowej Polsce, biletów brakuje w kolejnych europejskich krajach [online], Noizz, 3 października 2018 [dostęp 2018-10-07] (pol.).
  24. ↑ a b „Kler’ ma już 4,14 mln widzów, wyprzedził „Avatara’ [online], Wirtualnemedia.pl [dostęp 2018-10-23] (pol.).
  25. ↑ Mikołaj Fidziński, „Kler” pobił rekord wszech czasów. Znamy oglądalność [online], Gazeta.pl, 1 października 2018 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  26. ↑ Patryk Pallus, „Kler” pobił rekord kinowego otwarcia. 935 tys. widzów w trzy dni [online], Business Insider, 1 października 2018 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  27. ↑ a b „Kler” podwoił rekordową oglądalność. Film Smarzowskiego dobija do 2 mln widzów [online], Gazeta.pl, 5 października 2018 [dostęp 2018-10-08] (pol.).
  28. ↑ a b c „Kler” wyprzedził „Quo vadis”: 4,34 mln widzów, 87 mln zł wpływów [online], Wirtualnemedia.pl, 29 października 2018 [dostęp 2018-10-29] (pol.).
  29. ↑ „Kler” jest już największym hitem kinowym br. 2,5 mln widzów w 10 dni [online], Wirtualnemedia.pl, 9 października 2018 [dostęp 2018-10-23] (pol.).
  30. ↑ „Kler” zdetronizowany. „Bohemian Rhapsody” na szczycie w Polsce [online], Onet Kultura, 6 listopada 2018 [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  31. ↑ Daniel Lewandowski, „Planeta singli 2” i „Bohemian Rhapsody” przebojem idą przez kina. Podsumowanie weekendu [online], Box Office’owy Zawrót Głowy, 14 listopada 2018 [dostęp 2018-11-15] (pol.).
  32. ↑ „Kler” w polskich kinach obejrzało 5 mln widzów [online], Wirtualnemedia.pl, 19 listopada 2018 [dostęp 2018-11-19] (pol.).
  33. ↑ a b Mikołaj Fidziński, „Kler” najbardziej dochodowym polskim filmem od co najmniej 30 lat [online], Next Gazeta.pl, 7 stycznia 2019 [dostęp 2019-01-07].
  34. ↑ a b c „Kler” zalicza kolejny rekord. Świetny wynik za granicą [online], TVN24.pl [dostęp 2018-10-17] [zarchiwizowane z adresu 2023-05-29].
  35. ↑ Kler (2018) – Financial Information [online], The Numbers [dostęp 2018-10-22].
  36. ↑ Kler – International Box Office Results [online], Box Office Mojo [dostęp 2018-10-22] (ang.).
  37. ↑ Kler (2018) recenzje krytyków [online], Mediakrytyk [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  38. ↑ a b 43. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni: w TVP Kultura wycięto żart Smarzowskiego o prezesie TVP. onet.pl, 2018-09-23. [dostęp 2018-10-01]. (pol.).
  39. ↑ a b c d e f Zachwyty recenzentów i oburzenie na prawicy. Reakcje po premierze „Kleru” [online], Newsweek Polska, 19 września 2018 [dostęp 2018-09-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-09-19].
  40. ↑ a b Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Film „Kler”, czyli uzdrawianie Kościoła za pomocą siekiery [online], RMF24, 13 września 2018 [dostęp 2018-10-03].
  41. ↑ Piotr Burakowski, Kompromitacja Sobeckiej. Nie widziała „Kleru”, a już rozważa wycofanie filmu z kin [online], NaTemat.pl, 19 września 2018 [dostęp 2018-10-03].
  42. ↑ Gliński do Isakowicza-Zaleskiego: nie dałem ani grosza na film „Kler” [online], Onet.pl, 11 września 2018 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  43. ↑ a b c d e „Kler” z kolejnym rekordem. Historyczne otwarcie w UK i Irlandii [online], Onet Kultura, 16 października 2018 [dostęp 2018-10-17] (pol.).
  44. ↑ Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy wzywa do bojkotu filmu „Kler” [online], Gazeta Wyborcza, 26 września 2018 [dostęp 2018-09-26].
  45. ↑ Tomasz Molga, Ostrołęka zdejmuje film „Kler”. Patronem miasta jest Jan Paweł II, prezydentem katecheta [online], wp.pl, 23 września 2018 [dostęp 2018-10-03].
  46. ↑ „Kler” nie trafi do kina w Ostrołęce. Lokalny portal: to decyzja polityczna [online], Kultura Onet, 23 września 2018 [dostęp 2026-02-04] (pol.).
  47. ↑ Rafał Badowski, Kolejne miasto nie pokaże „Kleru” po premierze. Dziwne tłumaczenie w miejscowym kinie [online], natemat.pl, 25 września 2018 [dostęp 2018-10-03].
  48. ↑ Emisja filmu „Kler” w Sokółce pod znakiem zapytania [online], sokolka.tv, 24 września 2018 [dostęp 2018-09-26] (pol.).
  49. ↑ „Kler” zablokowany też w Ełku? Radny powołał się na Jana Pawła II: „Nie opluwa się własnej matki” [online], Gazeta.pl, 26 września 2018 [dostęp 2026-02-04].
  50. ↑ Damian Jankowski, „Kler” to (jednak) film z pierwiastkiem chrześcijańskim [online], Więź, 27 września 2018 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  51. ↑ Biskup Czaja po obejrzeniu „Kleru”: czasem mam do czynienia z taką patologią wśród księży [online], Deon.pl, 2 października 2018 [dostęp 2018-10-02] (pol.).
  52. ↑ Tomasz Golonka, Byłem na filmie „Kler” [online], dominikanie.pl, 1 października 2018 [dostęp 2018-10-02] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-02] (pol.).
  53. ↑ Grzegorz Kramer, O pewnym filmie… [online], Bóg jest dobry [dostęp 2018-10-01] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-23] (pol.).
  54. ↑ Krzysztof Burnetko, Antychrześcijanie, ewangelicy i inni Polaków wrogowie [online], Polityka, 27 września 2018 [dostęp 2018-09-29].
  55. ↑ a b Agnieszka Wiśniewska, Kinga Dunin, Spóźniony „Kler” [online], Krytyka Polityczna, 1 października 2018 [dostęp 2026-02-11].
  56. ↑ Jakub Popielecki, Zło w dom – Recenzja filmu Kler (2018) [online], Filmweb, 2018 [dostęp 2026-02-11].
  57. ↑ Adam Kruk, Kler, „Kino”, październik 2018, s. 92–93.
  58. ↑ a b „Kler” pobił rekord w Polsce, bilety wyprzedają się też w Europie. Ponad 200 seansów na Wyspach [online], Gazeta.pl, 2 października 2018 [dostęp 2018-10-08] (pol.).
  59. ↑ Oskar Netkowski, Europa także oszalała na punkcie „Kleru”. W Holandii i Norwegii bilety wyprzedają się w mgnieniu oka [online], Wirtualna Polska, 3 października 2018 [dostęp 2018-10-03].
  60. ↑ „Kler” wśród 10 filmów z największą widownią w Polsce po 1989 roku [online], TVN24.pl [dostęp 2018-10-12] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-23].
  61. ↑ Kolejne zagraniczne serwisy odnotowują sukces „Kleru” [online], Onet Kultura, 15 października 2018 [dostęp 2018-10-17] (pol.).
  62. ↑ Scott Roxborough, Religious Drama ‘Clergy’ Lures Moviegoers Despite Sensitive Premise [online], The Hollywood Reporter, 2 listopada 2018 [dostęp 2022-11-13] (ang.).
  63. ↑ Alex Marshall, Movie About Church Sexual Abuse Is a Contentious Hit in Poland, „The New York Times”, 8 listopada 2018 [dostęp 2022-11-13].
  64. ↑ a b Mike McCahill, Kler review – counting the sins of the Catholic priesthood [online], The Guardian, 11 października 2018 [dostęp 2022-11-13] (ang.).
  65. ↑ Zwierzchowski 2021 ↓, s. 88.
  66. ↑ a b Zwierzchowski 2021 ↓, s. 89.
  67. ↑ Zwierzchowski 2021 ↓, s. 90.
  68. ↑ a b Krzysztof Kornacki, Czarni na czarnym. Czas ekranowych pamfletów, [w:] Więź [online], 18 września 2021 [dostęp 2026-02-04].
  69. ↑ Jakub Majmurek, Rok po premierze „Kler” ogląda się niemal jak dokument [online], Newsweek, 10 listopada 2019 [dostęp 2026-02-10].
  70. ↑ Orły | 2019 [online], pnf.pl [dostęp 2026-02-12].
  71. ↑ Filmweb 2019 | Nagrody Filmweb [online], Filmweb [dostęp 2026-02-12].
  72. ↑ „Kler” Wojciecha Smarzowskiego nominowany do Nagrody Filmowej Lux 2019 [online], Polska Agencja Prasowa, 2 lipca 2019 [dostęp 2026-02-12].
  73. ↑ Krzysztof Połaski, Węże 2019. Nominacje dla najgorszych polskich filmów. „Syn królowej śniegu” czy „Pech to nie grzech”? [online], Telemagazyn, 28 lutego 2019 [dostęp 2026-02-12].

Bibliografia

  • Piotr Zwierzchowski, Clergy (Kler) by Wojciech Smarzowski – The Image of Catholic Priests in Polish Movies After 1989, „Studia Religiologica”, 54 (1), 2021, s. 81–94, DOI: 10.4467/20844077sr.21.006.13930 [dostęp 2025-12-14] (pol.).

Linki zewnętrzne

Filmy i seriale w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego
1990−2009
2010−2029
Seriale TV

Knownlyx encyclopedia image

Content available under CC BY-SA 4.0.

Source: Wikipedia.